Tay chân miệng ở trẻ: hướng dẫn phòng ngừa cho nhà trường và phụ huynh

Số ca tay chân miệng đang ở mức cao khiến nhiều cơ quan y tế và giáo dục phải chủ động triển khai biện pháp phòng chống. Dữ liệu giám sát cho thấy trong 8 tháng đầu năm 2026 cả nước ghi nhận gần 100.000 trường hợp, mức tăng hơn hai lần so với cùng kỳ trước. Thực tế này đặt ra yêu cầu rõ ràng: nhà trường, phụ huynh và cơ quan y tế cần khép chặt chuỗi phòng ngừa để giảm nguy cơ lây lan trong nhóm trẻ nhỏ.

Trong bài viết này tôi trình bày bối cảnh dịch, vì sao trẻ dưới 5 tuổi chịu ảnh hưởng nặng nhất, các bước thực tế để giảm rủi ro tại nhà trẻ và mẫu giáo, cùng hướng dẫn khi phát hiện dấu hiệu nghi ngờ để chuyển trẻ đi khám và phối hợp báo cáo kịp thời.

Diễn biến hiện tại: nơi nào đang có số ca tăng?

Các số liệu giám sát cho thấy một số địa phương ghi nhận số ca mắc cao trong 4 tuần gần nhất, điển hình như TP.HCM, Đồng Nai, Đồng Tháp, Tây Ninh, Lâm Đồng, Đà Nẵng và Hà Nội. Thống kê cũng cho biết nhóm trẻ dưới 5 tuổi chiếm phần lớn các trường hợp mắc — tỉ lệ được báo cáo là 87,3% — và hầu hết trong số này đang theo học tại nhà trẻ hoặc trường mẫu giáo.

Đã có gần 100.000 ca tay chân miệng, Bộ Y tế nhắc phải phòng chống từ nhàtrường - Ảnh 1. — Triệu chứng của bệnh tay chân miệng. Ảnh: Thái Bình

Tại sao nhóm trẻ mầm non dễ bị ảnh hưởng?

Những môi trường nơi trẻ sinh hoạt tập thể — như nhà trẻ, nhóm trẻ gia đình và trường mẫu giáo — tạo điều kiện cho virus lan truyền nhanh. Trẻ dưới 5 tuổi thường chưa hiểu biết đầy đủ về vệ sinh cá nhân, có thói quen mút tay, dùng chung đồ chơi và tiếp xúc gần với bạn bè, làm tăng nguy cơ lây nhiễm giữa các bé và trong gia đình.

Ngoài ra, thời điểm đầu năm học và mùa dịch (thường tăng vào tháng 9–10) khiến mật độ tiếp xúc giữa trẻ em gia tăng, góp phần đẩy số ca lên cao hơn nếu các biện pháp phòng bệnh không được thực hiện nghiêm.

Biện pháp cơ bản nhà trường cần thực hiện ngay

Bộ Y tế đã đề nghị phối hợp giữa ngành giáo dục và y tế địa phương để triển khai biện pháp phòng, chống tại cơ sở giáo dục, với trọng tâm bảo vệ trẻ trong độ tuổi mầm non. Những điểm cần ưu tiên gồm:

Đảm bảo nước sạch, xà phòng và điểm rửa tay thuận tiện cho trẻ và người chăm sóc;
Duy trì thói quen rửa tay bằng xà phòng cho trẻ, đặc biệt trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh và sau khi chơi;
Giữ lớp học thông thoáng, đủ ánh sáng và vệ sinh thường xuyên các bề mặt trẻ tiếp xúc như đồ chơi, bàn ghế, tay nắm cửa;
Thực hiện nguyên tắc “3 sạch” cho nhà trẻ và mẫu giáo: ăn uống sạch, ở sạch, bàn tay sạch — để giảm nguồn lây trong môi trường sinh hoạt tập thể.

Vai trò của giáo viên và phụ huynh trong phát hiện sớm

Giáo viên và người chăm sóc đóng vai trò quan trọng trong việc phát hiện sớm biểu hiện bệnh. Cần được tuyên truyền về các dấu hiệu nghi ngờ để xử trí phù hợp: khi thấy trẻ sốt, có vết loét ở miệng hoặc xuất hiện phỏng nước ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, đầu gối, mông thì cần thông báo ngay cho phụ huynh và yêu cầu trẻ được đưa đến cơ sở y tế để khám.

Nhà trường phải phối hợp chặt chẽ với cơ quan y tế địa phương trong việc báo cáo kịp thời các trường hợp nghi ngờ hoặc ghi nhận cụm ca bệnh để nhận hướng dẫn can thiệp phù hợp.

Các vấn đề về niêm mạc miệng có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau; trong một số tình huống, tổn thương miệng không phải do tay chân miệng mà thuộc nhóm rối loạn lành tính khác. Đọc thêm về một nguyên nhân miệng thường gặp để phân biệt và chăm sóc là Lưỡi bản đồ: dấu hiệu và chăm sóc.

Đã có gần 100.000 ca tay chân miệng, Bộ Y tế nhắc phải phòng chống từ nhàtrường - Ảnh 2.

Khi nào cần thông báo và phối hợp với y tế địa phương?

Nếu một lớp hoặc một nhóm trẻ xuất hiện nhiều trường hợp có biểu hiện nghi ngờ, nhà trường cần chủ động liên hệ Sở Y tế hoặc trung tâm y tế dự phòng địa phương để xin hướng dẫn, đồng thời tạm thời tách trẻ có triệu chứng ra khỏi nhóm cho đến khi được thăm khám. Việc báo cáo sớm giúp ngành y tế đánh giá nguy cơ và triển khai kiểm soát ổ dịch kịp thời.

Về phần mình, Sở Giáo dục và Đào tạo cần phối hợp với Sở Y tế để thống nhất quy trình theo dõi, xử lý và báo cáo các trường hợp nghi ngờ tại các cơ sở giáo dục trên địa bàn.

Chuẩn bị cho thời điểm dễ bùng phát

Theo phản ánh từ hệ thống phòng bệnh, tay chân miệng lưu hành quanh năm nhưng có xu hướng tăng cao vào tháng 9 và 10 — thời điểm khởi đầu năm học mới, khi trẻ tăng tiếp xúc. Vì vậy nhà trường nên rà soát ngay các quy trình vệ sinh, đảm bảo dự trữ vật tư cơ bản (xà phòng, khăn, nước sạch) và có kịch bản xử lý khi phát hiện các ca bệnh.

Việc nâng cao năng lực cho đội ngũ y tế trường học và giáo viên về nhận diện triệu chứng, kỹ năng vệ sinh môi trường và truyền thông cho phụ huynh là cần thiết. Những chương trình đào tạo chuyên sâu cho cán bộ y tế và giáo dục sẽ giúp tăng cường phản ứng tại chỗ; một số đơn vị giáo dục và y tế đang chú trọng đổi mới đào tạo để đáp ứng nhu cầu này, ví dụ các mô hình hợp tác với các cơ sở đào tạo y tế có uy tín như Đại học Y Hà Nội đổi mới đào tạo.

Các bệnh truyền nhiễm khác cần chú ý đồng thời

Bộ Y tế cũng nhắc cảnh giác với các bệnh truyền nhiễm khác có nguy cơ diễn biến phức tạp, trong đó có sốt xuất huyết và COVID-19. Việc giám sát đồng thời nhiều tác nhân gây bệnh đòi hỏi phối hợp liên ngành để phòng ngừa hiệu quả; khi cần, các cơ sở giáo dục phải thực hiện hướng dẫn phòng dịch của cơ quan y tế địa phương.

Bên cạnh đó, một số nguy cơ liên quan tới kháng thuốc vẫn là mối quan ngại trong chăm sóc trẻ em; phụ huynh và người chăm sóc nên tìm hiểu thêm về các rủi ro này để có quyết định hợp lý khi trẻ cần dùng kháng sinh: Phế cầu kháng thuốc ở trẻ.

Gợi ý checklist nhanh cho nhà trường

Đảm bảo nước sạch và xà phòng tại các khu vực sinh hoạt;
Lập lịch vệ sinh định kỳ cho đồ chơi, bàn ghế và các bề mặt thường xuyên tiếp xúc;
Huấn luyện nhân viên về nhận biết dấu hiệu bệnh và quy trình khi phát hiện trẻ có triệu chứng;
Thông báo cho phụ huynh về các triệu chứng cần theo dõi và khuyến nghị không cho trẻ đến lớp khi có biểu hiện nghi ngờ;
Thiết lập kênh liên lạc nhanh với trạm y tế/phòng y tế học đường để báo cáo và xin hướng dẫn.

Câu hỏi thường gặp

Trẻ có sốt nhẹ và chảy nước mũi có phải là tay chân miệng?: Những triệu chứng trên có thể gặp ở nhiều bệnh lý. Khi kèm theo loét miệng hoặc phỏng nước ở tay, chân, phụ huynh nên chủ động đưa trẻ khám để được chẩn đoán chính xác.
Nhà trường nên làm gì khi phát hiện một trẻ có phỏng nước?: Người chăm sóc cần tách trẻ ra khu vực riêng, báo cho phụ huynh và yêu cầu trẻ được đưa đến cơ sở y tế. Đồng thời tăng cường khử khuẩn các đồ dùng mà trẻ tiếp xúc.
Phụ huynh cần lưu ý gì khi chuẩn bị cho trẻ đi học?: Đảm bảo trẻ được vệ sinh sạch sẽ trước khi đến lớp, dạy trẻ rửa tay đúng cách và theo dõi sức khỏe hàng ngày. Nếu trẻ có dấu hiệu nghi ngờ, không cho trẻ đi học cho đến khi được khám.

Kết luận

Tình hình tay chân miệng hiện nay đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường, phụ huynh và cơ quan y tế. Tập trung vào các biện pháp vệ sinh cơ bản, phát hiện sớm triệu chứng và báo cáo kịp thời là chìa khóa để bảo vệ trẻ nhỏ — đặc biệt nhóm dưới 5 tuổi — khỏi lây lan trong môi trường học tập tập thể. Việc duy trì “3 sạch” tại nhà trẻ và mẫu giáo, cùng với truyền thông đến phụ huynh và giáo viên, sẽ góp phần giảm nguy cơ và hạn chế tác động của đợt dịch này.