Khi bàn chân không chạm đất: hành trình phục hồi sau 20 năm đi kiễng

Một chàng trai 21 tuổi từ Quảng Trị đã chịu cảnh đi kiễng suốt thời thơ ấu và thanh niên do biến dạng hai bàn chân bẩm sinh, trong đó bên phải nặng hơn. Sau khi nhập viện tại khoa Ngoại Chấn thương chỉnh hình – Lồng ngực của Bệnh viện Trường Đại học Y – Dược Huế, đội ngũ phẫu thuật tạo hình đã triển khai phương án phức hợp nhằm khôi phục chức năng và hình dáng bàn chân.

Triệu chứng và ảnh hưởng lên đời sống

Bệnh nhân và gia đình cho biết biến dạng xuất hiện ngay từ khi sinh và tiến triển nặng dần. Kết quả là gót chân không đặt được xuống đất, dáng đi khập khiễng, mất cân bằng khi đứng hoặc di chuyển, gây trở ngại cho sinh hoạt hằng ngày, học tập và công việc.

Lâm sàng và hình ảnh học cho biết gì?

Khám lâm sàng và phim X-quang cho thấy cổ chân bên phải bị co rút rõ rệt. Gân gót (gân Achilles) rút cao, đồng thời các gân gấp vùng gan chân và bàn ngón cũng co rút nặng, làm hạn chế nhiều động tác gấp – duỗi của cổ chân và các ngón.

Thách thức khi xử trí cho người trưởng thành

Đối với bệnh nhân trưởng thành có biến dạng kéo dài, việc tái lập tư thế vuông góc 90° cho cổ chân thường tạo ra một khoảng thiếu hụt da lớn quanh cổ và gót chân. Nếu chỉ can thiệp trên xương và gân mà bỏ qua vấn đề che phủ phần mềm, vết mổ có thể bị căng, dẫn đến hoại tử da, lộ gân và nguy cơ thất bại phẫu thuật.

Chiến lược phẫu thuật đã thực hiện

Trên cơ sở hội chẩn, ê-kíp quyết định kết hợp nhiều kỹ thuật trong cùng một lần mổ: giải phóng và kéo dài các hệ gân bị co rút; cắt bỏ những gân quá co quắp; xoay vạt da tại chỗ để che phủ phần khuyết; và đặt khung cố định ngoài nhằm giữ cổ chân ở tư thế 90° trong giai đoạn lành thương.

Trong ca mổ diễn ra vào ngày 28/8, các thủ thuật cụ thể gồm kéo dài gân gót thêm 5 cm, kéo dài gân gấp ngón cái dài và gân cơ chày sau thêm 3 cm, đồng thời cắt bỏ gân cơ gan chân bị co quắp. Sau khi phục hồi và khâu nối gân, cổ chân phải được đưa về tư thế sinh lý 90 độ và các ngón không còn co rút.

Vai trò của vạt da và cố định ngoài

Sau khi chỉnh trục, mắt cá trong và vùng cổ gót có khuyết da khoảng 2 cm. Để che phủ hoàn toàn phần thiếu hụt và tránh hiện tượng kéo căng vết mổ, ê-kíp thiết kế vạt da tại chỗ xoay nhằm phủ kín vùng khiếm khuyết. Ngay sau đóng vết thương, vạt da được ghi nhận hồng tốt, mềm mại và không bị quá căng.

Tiếp đó, các bác sĩ lắp khung cố định ngoài xuyên qua xương chày và các xương bàn chân để giữ ổn định khớp cổ chân ở tư thế 90 độ. Khung này tạo điều kiện cho gân và vạt da liền thương vững chắc trước khi người bệnh bắt đầu quá trình phục hồi vận động.

Nguyên nhân có thể gây bàn chân thuổng

Bác sĩ phụ trách ca mổ lưu ý rằng bàn chân thuổng có thể bắt nguồn từ nhiều cơ chế: bẩm sinh, di chứng do bệnh lý thần kinh – cơ hoặc chấn thương. Ở những người trưởng thành, biến dạng để lâu còn tác động xấu tới khớp gối và khớp háng, làm tăng nguy cơ té ngã và xuất hiện chai, loét do tỳ đè sai vị trí.

Bảo tồn bàn chân cho bệnh nhân người Lào bị nhiễm trùng do đái tháo đường

SKĐS – Vượt hàng trăm km từ Lào sang Việt Nam, người bệnh 53 tuổi nhập viện với nhiễm trùng bàn chân nặng, hoại tử ngón chân phức tạp.

Ứng dụng lâm sàng và lời khuyên cho người bệnh

Ca mổ này minh họa nhiều bài học quan trọng: khi biến dạng có từ nhỏ nhưng kéo dài đến tuổi trưởng thành, điều trị không chỉ nhắm vào cấu trúc xương-gân mà phải xử lý triệt để phần mềm để đảm bảo vết mổ có thể lành an toàn. Việc tính toán chiều dài cần kéo dài gân và phương án che phủ là yếu tố quyết định thành công.

Trong quá trình phục hồi sau mổ, chăm sóc da vạt ghép, giữ khung cố định ổn định và theo dõi tình trạng gân nối là các ưu tiên hàng đầu để tránh biến chứng. Bên cạnh can thiệp ngoại khoa, các yếu tố hỗ trợ khác như dinh dưỡng cũng đóng vai trò quan trọng trong quá trình lành thương và phục hồi cơ lực; người bệnh có thể tham khảo thêm về Thực phẩm tăng cơ bắp để hiểu rõ các nhóm thực phẩm có thể hỗ trợ giai đoạn phục hồi (tham khảo thông tin dinh dưỡng phù hợp với chỉ định điều trị).

Những mốc quan sát sau phẫu thuật

Sau khi phẫu thuật, đánh giá ban đầu cho thấy vạt da hồng, mềm và không bị căng quá mức. Cổ chân đã được đưa về tư thế sinh lý 90 độ và các ngón không còn bị co rút. Khung cố định ngoài giúp duy trì trục cổ chân trong giai đoạn đầu của quá trình liền thương.

Hoạt động cộng đồng và tầm quan trọng của sàng lọc

Những trường hợp phát hiện sớm và được theo dõi đúng cách thường có nhiều lựa chọn điều trị hơn. Tin tức về các chương trình khám, sàng lọc và can thiệp y tế tại cộng đồng có thể giúp người dân tiếp cận dịch vụ kịp thời; ví dụ như các bài viết về hoạt động chăm sóc sức khỏe vùng đảo và các chuỗi chương trình y tế đã nêu, chẳng hạn Long Châu chăm sóc sức khỏe Côn Đảo, cho thấy mô hình đưa dịch vụ đến gần dân cư có thể là một hướng tiếp cận hữu ích.

Ngoài ra, các chiến dịch khám sức khỏe cộng đồng thường phát hiện nhiều bệnh lý mắt, da, cơ xương; một số trường hợp cần sự tư vấn chuyên sâu, tương tự những báo cáo về các phát hiện đục thủy tinh thể đặc biệt trong chương trình khám sức khỏe đại chúng như đục thủy tinh thể ‘cây thông Noel’, là ví dụ về giá trị của sàng lọc y tế định kỳ.

Kết luận: điều cần nhớ

Bàn chân thuổng kéo dài đến tuổi trưởng thành tạo ra thách thức lớn cho phẫu thuật viên, đòi hỏi phương án toàn diện: giải phóng và kéo dài gân, xử trí phần mềm bằng vạt da, đồng thời cố định ngoài nhằm bảo vệ kết quả ban đầu. Ca mổ cho bệnh nhân 21 tuổi tại Huế cho thấy khi có kế hoạch rõ ràng và phối hợp kỹ thuật phù hợp, việc đưa cổ chân về tư thế sinh lý và trả lại khả năng đặt gót xuống đất là khả thi.

Câu hỏi thường gặp

1. Bàn chân thuổng có thể xuất hiện do nguyên nhân nào?

Nguồn gốc có thể là bẩm sinh, hậu quả của rối loạn thần kinh – cơ hoặc do chấn thương; với người lớn, biến dạng kéo dài càng làm tăng ảnh hưởng lên khớp khác và nguy cơ biến chứng.

2. Tại sao cần che phủ da khi chỉnh trục cổ chân?

Khi kéo cổ chân về 90 độ có thể tạo khoảng thiếu hụt da; nếu không che phủ hợp lý, vết mổ dễ bị căng vượt mức, dẫn đến hoại tử da và lộ gân, làm tăng nguy cơ thất bại.

3. Vai trò của khung cố định ngoài là gì?

Khung cố định ngoài giữ ổn định trục cổ chân trong giai đoạn đầu để gân nối và vạt da có thời gian liền thương vững chắc trước khi chuyển sang giai đoạn phục hồi vận động.

4. Sau mổ bệnh nhân cần lưu ý gì?

Người bệnh cần tuân thủ hướng dẫn chăm sóc vết thương, giữ khung cố định ổn định, tái khám định kỳ để kiểm tra vạt da, gân nối và theo dõi dịch chuyển trục trong quá trình lành thương.

Trường hợp này nhấn mạnh tầm quan trọng của tiếp cận đa chuyên ngành khi xử trí những biến dạng lâu năm: phẫu thuật chỉnh hình kết hợp tạo hình phần mềm có thể cải thiện chức năng và chất lượng cuộc sống cho người bệnh.