Luật An toàn thực phẩm sửa đổi: những điểm thay đổi quan trọng và hệ lụy cho quản lý nhà nước

Vấn đề an toàn thực phẩm đang được đặt ở vị trí trung tâm trong chương trình pháp luật y tế khi Bộ Y tế cùng các cơ quan liên quan rà soát lại văn bản quy phạm. Một buổi làm việc gần đây tại trụ sở Bộ cho thấy dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) tiếp tục được hiệu chỉnh nhằm bảo vệ sức khỏe cộng đồng, đồng thời tránh chồng chéo, tạo thuận lợi cho hoạt động sản xuất, kinh doanh và hậu kiểm.

Bối cảnh phiên thảo luận và các ý kiến tiếp thu

Chiều 3/9, Tổ soạn thảo do Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên chủ trì họp để thống nhất phương án tiếp thu, giải trình các ý kiến thẩm định liên quan hồ sơ dự án Luật. Tại cuộc họp, tài liệu thẩm định của Bộ Tư pháp (báo cáo số 458/BCTĐ-BTP) đã được xem xét; tổng cộng có 19 ý kiến thẩm định được đưa vào hồ sơ, trong đó Cục An toàn thực phẩm tiếp thu 17 ý kiến và có giải trình cho 2 ý kiến còn lại.

Ngoài các góp ý từ Bộ Tư pháp, Tổ soạn thảo còn rà soát các nội dung nêu trong Nghị quyết số 257/NQ-CP của Chính phủ. Những nội dung này yêu cầu dự thảo phải thể chế hóa đầy đủ chủ trương, đảm bảo thống nhất với hệ thống luật liên quan như Luật Chất lượng sản phẩm hàng hóa và Luật Tiêu chuẩn – quy chuẩn kỹ thuật; đồng thời khuyến khích áp dụng quản lý dựa trên mức độ rủi ro và tăng cường năng lực hậu kiểm, truy xuất nguồn gốc.

Những điều chỉnh về phạm vi và cấu trúc quy phạm

Một trong các nhóm chỉnh sửa quan trọng là sửa đổi phạm vi điều chỉnh và tên các chương, nhằm làm rõ đối tượng và trách nhiệm quản lý. Ví dụ, dự thảo đã điều chỉnh tên một số chương để mở rộng phạm vi nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân trong việc bảo đảm an toàn thực phẩm thay vì chỉ nói riêng về sản xuất, kinh doanh.

Song hành với việc đổi tên chương mục, nhiều khoản, điều cũng được chỉnh chữ hoặc lược bỏ một số cụm từ nhằm tránh trùng lặp với quy định của luật khác. Các thay đổi chi tiết liên quan đến nhiều điều khoản (như điều 23, 25, 28, 36, 46, 58, 59, 61, 70, 76) được trình bày trong biên bản tiếp thu; mục tiêu là làm luật ngắn gọn, rõ ràng, dễ vận hành và phân định trách nhiệm giữa các cơ quan quản lý ở Trung ương và địa phương.

Đi theo nguyên tắc quản lý rủi ro và tránh chồng chéo

Chính phủ đã lưu ý phải hoàn thiện cơ chế quản lý dựa trên mức độ rủi ro, giảm thủ tục không cần thiết trong công bố, đăng ký, kiểm nghiệm và bảo đảm minh bạch, khả thi cho doanh nghiệp. Dự thảo được điều chỉnh để tăng cường hậu kiểm, mở rộng quyền truy xuất nguồn gốc và hoàn thiện cơ chế cảnh báo, thu hồi sản phẩm không an toàn.

Song song với vai trò tăng cường quản lý, Tổ soạn thảo được yêu cầu rà soát tránh trùng lặp với các luật khác và quy chuẩn kỹ thuật, bằng cách tách rõ nội dung nào cần quy định trực tiếp vào Luật, nội dung nào có thể giao xuống Nghị định hoặc văn bản hướng dẫn.

Mô hình tổ chức quản lý: một cơ quan hay phân cấp?

Một nội dung nhận được nhiều quan tâm là mô hình tổ chức quản lý an toàn thực phẩm, từ Trung ương đến địa phương. Chính phủ đề nghị làm rõ phương án giao một cơ quan cấp quốc gia chịu trách nhiệm thống nhất quản lý, đồng thời xác định rõ thẩm quyền, trách nhiệm của các cấp nhằm tránh xung đột chức năng.

Tổ soạn thảo thảo luận intensively về các phương án phân công, nhất là với các nội dung ảnh hưởng trực tiếp tới sức khỏe, tính mạng và quyền lợi người dân; mục tiêu là vừa đảm bảo chỉ đạo thống nhất vừa giữ tính linh hoạt cho quản lý địa phương khi triển khai thực tế.

Những thay đổi ngôn ngữ pháp lý nhằm tránh mâu thuẫn

Để giảm khả năng hiểu khác nhau và mâu thuẫn trong áp dụng, dự thảo đã loại bỏ một vài cụm từ có khả năng gây hiểu sai khi đối chiếu với các luật khác, ví dụ việc lược bỏ từ “quốc gia” tại một số quy định về tiêu chuẩn nước sạch dùng cho sinh hoạt. Việc tinh chỉnh thuật ngữ cũng nhằm đảm bảo hệ thống pháp luật về an toàn thực phẩm nhất quán hơn.

Danh sách các điểm sửa đổi cụ thể gồm nhiều khoản, điểm của các điều trong dự thảo; các chỉnh sửa này tập trung vào: phạm vi điều chỉnh, tên chương mục, nội dung về trách nhiệm của tổ chức, cá nhân, biện pháp quản lý sản phẩm và cơ sở, cũng như những quy định liên quan đến kiểm nghiệm, xác nhận kết quả.

Ưu tiên bảo vệ sức khỏe người dân và hướng triển khai

Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên nhấn mạnh quan điểm lấy sức khỏe, tính mạng của người dân làm mục tiêu hàng đầu khi chỉnh lý dự thảo. Đồng thời, ông yêu cầu Cục An toàn thực phẩm và các thành viên Tổ soạn thảo bám sát các chính sách do Chính phủ đã thông qua để hoàn thiện văn bản, đồng thời xem xét kỹ lưỡng những điểm cần đưa vào Luật hoặc để lại hướng dẫn dưới Luật để trình Chính phủ và Bộ Tư pháp giải trình.

Việc thận trọng trong tiếp nhận ý kiến, chỉnh lý và bổ sung nhằm hướng tới một khung pháp lý phù hợp thông lệ quốc tế, có tính khả thi cao khi áp dụng ở Việt Nam, và tạo điều kiện cho nông sản, thực phẩm mang thương hiệu Việt phát triển bền vững trong quá trình hội nhập.

Vị trí của dự thảo trong hệ sinh thái chính sách y tế

Dự thảo Luật An toàn thực phẩm không tồn tại độc lập: nó cần hài hòa với các luật chuyên ngành, quy chuẩn và chính sách khác về quản lý dược, tiêu chuẩn, quảng cáo và thương mại điện tử. Độc giả muốn nắm thêm bối cảnh rộng hơn của việc sửa đổi luật y tế và mảng phân cấp quản lý có thể đọc thêm về Sửa luật y tế: phân cấp và quản lý thuốc để thấy mối liên hệ giữa các đề xuất chính sách.

Những vấn đề liên quan doanh nghiệp và người tiêu dùng

Với mục tiêu đơn giản hóa thủ tục công bố, đăng ký và kiểm nghiệm theo hướng minh bạch, dự thảo cần cân bằng giữa quyền lợi doanh nghiệp và biện pháp bảo vệ người tiêu dùng. Việc hoàn thiện quy trình thu hồi, cảnh báo và trách nhiệm xử lý hàng hóa không an toàn là trọng tâm để tăng niềm tin thị trường.

Ngoài ra, quản lý thực phẩm thương mại điện tử được bổ sung nhằm bắt kịp xu hướng tiêu dùng số; các quy định mới sẽ hướng tới cơ chế kiểm soát rủi ro phù hợp và khả thi khi áp dụng trên nền tảng số.

Liên hệ với an toàn chất lượng thuốc và sản phẩm y tế

Những vấn đề kiểm soát chất lượng, trách nhiệm doanh nghiệp và cách xử lý khi phát hiện sản phẩm không đạt tiêu chuẩn là điểm giao thoa giữa luật an toàn thực phẩm và quản lý dược. Trường hợp thu hồi thuốc do không đạt chỉ tiêu kiểm nghiệm từng được nêu rõ trong một thông báo thu hồi gần đây; thông tin chi tiết về cách xử lý lô hàng bị thu hồi được mô tả trong bài Thu hồi Colchicina Seid 1mg, có thể tham khảo để hiểu trách nhiệm doanh nghiệp và hướng dẫn cho người dùng.

Những lưu ý khi triển khai giám sát thai sản và an toàn thực phẩm

Một số nội dung về sức khỏe sinh sản, theo dõi thai nghén và biến chứng liên quan đến đồ ăn, dược phẩm cũng đặt ra yêu cầu phối hợp chặt chẽ giữa y tế dự phòng, y tế cơ sở và bệnh viện chuyên môn. Các bài học lâm sàng về biến chứng thai như u máu bánh rau ảnh hưởng tới tim thai minh họa tầm quan trọng của việc kết nối dữ liệu lâm sàng với hệ thống cảnh báo an toàn thực phẩm; độc giả có thể tham khảo trường hợp cụ thể trong phân tích U máu bánh rau và suy tim thai để thấy hệ quả lâm sàng liên quan.

Kết luận: cân bằng quyền lợi, bảo đảm an toàn

Sửa đổi Luật An toàn thực phẩm đặt ra bài toán cân bằng giữa bảo vệ sức khỏe cộng đồng và tạo môi trường pháp lý thông thoáng cho sản xuất, thương mại. Qua các phiên làm việc, Tổ soạn thảo đang hướng tới một văn bản vừa chặt chẽ về mặt bảo đảm an toàn, vừa khả thi trong triển khai, với nguyên tắc rõ ràng về phân công quản lý và áp dụng biện pháp quản trị dựa trên rủi ro. Việc tiếp tục thu thập, tiếp thu ý kiến chuyên môn và rà soát giao thoa pháp luật sẽ quyết định chất lượng cuối cùng của dự thảo trước khi trình các bước tiếp theo.

Sửa đổi Luật An toàn thực phẩm: Tránh chồng chéo, quản lý theo mức độ rủi ro

SKĐS – Dù là thuật ngữ “thử nghiệm” hay “kiểm nghiệm”, mục tiêu cuối cùng vẫn là xác định sự phù hợp của sản phẩm với tiêu chuẩn, quy chuẩn…