Không gian vũ trụ và chiến lược hợp tác Việt Nam–Pháp: Cơ hội và hướng đi

Chuyến thăm cấp Nhà nước tới Pháp của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, kèm theo chương trình tham dự Hội nghị Thượng đỉnh Không gian vũ trụ tại Paris từ ngày 10-12/09, không chỉ là một hoạt động ngoại giao quan trọng mà còn mở ra những cửa ngõ thực tế cho hợp tác công nghệ, khoa học và quản trị trong lĩnh vực không gian vũ trụ giữa hai nước.

Vì sao chuyến thăm có ý nghĩa chiến lược?

Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Thị Thu Hằng nhấn mạnh chuyến đi là bước đi quan trọng trên cả hai bình diện: củng cố tin cậy chính trị giữa Hà Nội và Paris, đồng thời đặt nền tảng cho hợp tác thực chất về khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo và các ngành chiến lược. Việc nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược toàn diện vào tháng 10/2024 cho thấy cả hai bên đang tìm cách chuyển các cam kết chính trị thành chương trình hợp tác cụ thể, trong đó công nghệ không gian là một hướng được kỳ vọng.

Không gian vũ trụ: từ cam kết đến ứng dụng

Tham dự Hội nghị Thượng đỉnh Không gian vũ trụ tạo cơ hội cho Việt Nam tiếp cận các cuộc thảo luận về quản trị, quy tắc và chuẩn mực toàn cầu đối với hoạt động không gian. Công nghệ không gian không còn là lĩnh vực hàn lâm thuần túy; nó liên quan trực tiếp tới kinh tế số, viễn thông, quan sát Trái đất, quản lý tài nguyên, dự báo thiên tai và ứng phó biến đổi khí hậu — những vấn đề đã được nêu trong các tuyên bố công khai của phái đoàn.

Những mảng hợp tác khả thi

Dựa trên lợi thế và nhu cầu của hai bên, có thể hình dung vài lĩnh vực hợp tác khả thi mà không làm vượt quá dữ kiện hiện có: phát triển năng lực quan sát Trái đất, chia sẻ dữ liệu phục vụ quản lý thiên tai, hỗ trợ hạ tầng viễn thông và đào tạo nguồn nhân lực chuyên sâu. Các sáng kiến hợp tác còn có thể liên kết với các chương trình đổi mới sáng tạo để đưa kết quả nghiên cứu từ phòng thí nghiệm vào ứng dụng thực tiễn.

Vai trò của đối thoại đa phương và quyền lợi quốc gia

Sự xuất hiện của lãnh đạo cấp cao tại diễn đàn quốc tế giúp Việt Nam tham gia sớm vào quá trình định hình khung quản trị cho các hoạt động không gian. Tham gia từ giai đoạn đầu cho phép Hà Nội bảo đảm các quy định và tiêu chuẩn quốc tế phản ánh lợi ích và năng lực của nước ta, như đã được đề cập khi lãnh đạo nhấn mạnh tinh thần chủ động hội nhập.

Từ chính sách đến chương trình hành động

Hai bên đã xác lập mục tiêu cụ thể hơn bằng Kế hoạch hành động 2026-2028. Yêu cầu khi chuyển từ khuôn khổ chính trị sang thực hiện là phải hiện thực hóa các dự án, chương trình đào tạo, chia sẻ công nghệ và đầu tư đi kèm. Thứ trưởng Lê Thị Thu Hằng khẳng định kỳ vọng các cam kết sẽ được triển khai theo hướng có kết quả cụ thể, tạo xung lực cho hợp tác kinh tế — kỹ thuật.

Các sáng kiến trong nước liên quan

Trong nước, một số hoạt động đã xuất hiện để kết nối mạng lưới chuyên gia, doanh nghiệp đổi mới sáng tạo và nhà nước, như lễ công bố lập các mạng lưới chuyên ngành vào ngày 25/08/2025. Những sáng kiến ấy tạo nền tảng để tiếp nhận, truyền giao công nghệ và thúc đẩy hợp tác song phương, nhất là trong những mảng liên quan đến UAV, an ninh mạng và lượng tử.

Giáo dục, đào tạo và kết nối việc làm

Khi xây dựng năng lực cho lĩnh vực không gian, yếu tố nhân lực càng trở nên trung tâm. Những hoạt động hướng đến đào tạo và kết nối doanh nghiệp với người học là mắt xích quan trọng để biến nguồn lực tri thức thành ứng dụng. Các mô hình khai giảng trường học vùng xa, đồng thời duy trì các chương trình kết nối nghề nghiệp, cho thấy giáo dục đóng vai trò cầu nối giữa chính sách và thực tế lao động; bên cạnh đó, các sáng kiến trong lĩnh vực giáo dục y tế và tư vấn nghề nghiệp cũng là ví dụ điển hình như Bước khởi đầu tại Đại học Y Hà Nội: tinh thần chủ động và con đường nghề nghiệp cho tân sinh viên cần được tham khảo khi thiết kế chương trình đào tạo ngành công nghệ cao.

Giữ văn hoá và kết nối cộng đồng trong hợp tác vùng xa

Ngoài các chương trình hợp tác công nghệ, những mô hình đưa trường học thành trung tâm văn hóa và cộng đồng, như các sự kiện khai giảng ở vùng biên, cho thấy hợp tác phát triển cần tính đến yếu tố xã hội và bản địa. Những bài học từ việc phối hợp giữa nhà trường, chính quyền địa phương và lực lượng biên phòng có thể giúp triển khai dự án không gian vững bền ở các vùng chịu ảnh hưởng của thiên tai hoặc hạn chế cơ sở hạ tầng; một phân tích chuyên sâu về chủ đề này có thể tham khảo tại Khai giảng ở miền xa: khi trường học trở thành cầu nối văn hóa và cộng đồng.

Dữ liệu không gian và nhận thức bản đồ

Việc sử dụng dữ liệu vệ tinh và bản đồ có liên quan chặt chẽ tới cách chúng ta hiểu không gian và phân bổ nguồn lực. Những tranh luận quốc tế về phép chiếu bản đồ, ảnh hưởng tới nhận thức diện tích và công bằng thông tin, cũng đặt ra câu hỏi về cách thức sử dụng, trình bày và phổ biến dữ liệu địa lý trong giáo dục, báo chí và nền tảng số; độc giả quan tâm đến khía cạnh này có thể đọc thêm bài phân tích về quyết định quốc tế liên quan tới phép chiếu tại Quyết định Liên Hợp Quốc về phép chiếu Equal Earth.

Những lưu ý khi triển khai hợp tác

• Ưu tiên các dự án có khả năng tạo lợi ích công cộng rõ rệt: quản lý thiên tai, nông nghiệp chính xác, theo dõi tài nguyên.
• Đảm bảo trao đổi dữ liệu minh bạch, có khung pháp lý phù hợp cho bảo mật và quyền riêng tư.
• Đầu tư vào đào tạo thực hành, tạo cơ chế kết nối doanh nghiệp và trường đại học để rút ngắn chu kỳ ứng dụng.
• Tích hợp yếu tố xã hội và văn hóa khi triển khai ở địa phương, đặc biệt vùng biên và đảo.

Kết luận: ghi nhớ 3 điều khi bước vào không gian hợp tác

Chuyến thăm và việc tham gia diễn đàn quốc tế là cơ hội để Việt Nam chuyển từ vị thế người theo dõi sang người tham gia chủ động trong lĩnh vực không gian vũ trụ. Ba nội dung cần lưu ý: biến cam kết thành dự án cụ thể, chú trọng phát triển nguồn nhân lực và đặt lợi ích cộng đồng lên hàng đầu khi ứng dụng công nghệ. Khi thực hiện những điểm này, mối quan hệ chiến lược Việt Nam–Pháp có thể sinh ra những hợp tác thực chất, phục vụ phát triển bền vững và an ninh quốc gia.

Đưa quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện Việt-Pháp ngày càng đi vào chiều sâu

Tiếp Đại sứ Cộng hòa Pháp tại Việt Nam, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước khẳng định Việt Nam luôn coi trọng quan hệ với Pháp, Đối tác Chiến lược Toàn diện đầu tiên của Việt Nam trong Liên minh châu Âu.