Khám Phá Hành Vi Săn Mồi Đặc Biệt Của Bạch Tuộc

Tại vùng biển Đỏ, một hiện tượng gây ngạc nhiên đã được ghi lại khi ống kính quay phim dưới nước phát hiện một con bạch tuộc dường như đang săn mồi cùng với một con cá. Tuy nhiên, chỉ trong một chút chốc, bạch tuộc đã chuyển đổi màu sắc thành đen và trắng, vung vòi một cách chính xác để đánh vào đầu con cá kế bên.

Hành vi này lần đầu tiên được mô tả chi tiết trong một nghiên cứu được công bố vào năm 2021 trong tạp chí Ecology bởi Eduardo Sampaio và nhóm nghiên cứu của Viện Hành vi Động vật Max Planck. Họ đã quan sát thực địa tại khu vực Eilat, Israel và El Quseir, Ai Cập, và ghi nhận có đến 8 lần bạch tuộc tấn công các đồng loại của mình như cá mú và cá sóc. Luật Phát Triển Đô Thị Mới: Cơ Hội và Thách Thức Đối Với… Vụ Nữ Sinh Đắk Lắk Mất Tích: Diễn Biến Bất Ngờ Tại Đồng Tháp Sơn La Đối Phó Nhanh Chóng Trước Tình Hình Thiên Tai Khẩn…

Trong hầu hết các trường hợp, lý do cho hành động này khá rõ ràng, đó là những con cá cố gắng chen ngang để giành thức ăn hoặc đã tỏ ra lười biếng khi bạch tuộc đang xua đuổi con mồi từ các kẽ đá.

Eduardo Sampaio cũng thú nhận rằng ông đã từng suýt sặc vì phì cười khi chứng kiến một con bạch tuộc vung vòi đánh trúng đầu một con cá dưới đại dương.

Tuy nhiên, điều khiến các nhà khoa học bối rối là trong ít nhất hai trường hợp, bạch tuộc đã tấn công mà không thu được lợi ích nào về thực phẩm, điều này dấy lên sự nghi vấn về động cơ thực sự. Những cú đánh này không giúp chúng xua đuổi đối thủ cạnh tranh, cũng như không làm cho việc tiếp cận con mồi dễ dàng hơn.

Bài báo năm 2021 đã đưa ra nhiều giả thuyết để giải thích cho hành vi này, bao gồm khả năng trừng phạt để giáo dục ý thức hợp tác cho các đối tác trong tương lai, kiểm soát hành vi một cách hiệu quả mà không tốn sức, hoặc đơn giản chỉ để đuổi đi những kẻ bám đuôi phiền phức.

Khám Phá Hành Vi Đi Săn Dưới Biển

Để tìm hiểu kỹ lưỡng hơn, một nghiên cứu tiếp theo được công bố trong tạp chí Nature Ecology & Evolution vào năm 2024 đã mở rộng thời gian quan sát lên đến hơn 100 giờ tại Biển Đỏ và Đại Rạn San Hô ở Australia. Eduardo Sampaio, cùng với Giáo sư Iain Couzin, đã phân tích các nhóm săn mồi hỗn hợp gồm một con bạch tuộc và từ 2 đến 10 con cá.

Kết quả nghiên cứu đã chỉ ra rằng có sự phân công lao động rất rõ ràng, trong đó các loài cá phèn đóng vai trò như những người do thám, trong khi cá mú lại thường nấp phía sau chờ cơ hội ăn ké.

Trong nhóm săn mồi đó, bạch tuộc giữ vai trò ra quyết định chủ chốt, điều phối nhịp độ và thời điểm di chuyển của toàn bộ nhóm. Những con cá hoạt động tích cực giúp nhóm di chuyển liên tục thường an toàn, trong khi những con cá lười biếng, đặc biệt là cá mú, lại dễ trở thành nạn nhân của những cú đánh.

Các nhà nghiên cứu gọi hiện tượng này là kiểm soát đối tác, nơi thủ lĩnh nhóm sử dụng các biện pháp răn đe nhằm duy trì hiệu quả săn mồi và ép những thành viên thụ động phải hoạt động nhiều hơn.

Mặc dù cơ chế kiểm soát đối tác được chấp nhận rộng rãi, một số nhà nghiên cứu vẫn tỏ ra hoài nghi với nhận định rằng cá không phải là những đối tác hợp tác thực sự, mà chỉ đơn thuần là những kẻ cơ hội hưởng lợi từ sự xáo động mà bạch tuộc tạo ra trong quá trình tìm kiếm thức ăn.

Như một góc nhìn khác, cú ra đòn của bạch tuộc có thể chỉ là phản ứng từ một kẻ săn mồi đơn độc muốn đuổi những kẻ bám theo phiền phức, mà không mang ý nghĩa răn đe hay giáo dục.

Mặc cho những tranh luận này vẫn còn tiếp diễn, các dữ liệu được thu thập cẩn thận từ nhiều năm qua cho thấy những cuộc đi săn hợp tác này có cấu trúc xã hội cực kỳ phức tạp. Trong cấu trúc này, bạch tuộc có vẻ như là một ‘ông trùm’ biết rõ ai là người tích cực hỗ trợ và ai là người lười biếng, từ đó đưa ra những phản ứng phù hợp mà các nhà khoa học vẫn đang tìm cách giải mã.