Trách Nhiệm Pháp Lý Khi Cứu Người Tai Nạn: Nên Hiểu Thế Nào?

Bạn đọc quan tâm đặt câu hỏi: Trong một tình huống cấp bách, một người đi đường chứng kiến tai nạn giao thông nghiêm trọng. Sau khi va chạm, nạn nhân nằm bất tỉnh giữa đường, trong khi nhiều phương tiện vẫn lưu thông. Người qua đường đã kịp thời lao tới và kéo nạn nhân ra khỏi khu vực nguy hiểm, dù không có bất kỳ kiến thức sơ cứu nào. Sau đó, bác sĩ xác định rằng nạn nhân bị chấn thương cột sống nghiêm trọng, và gia đình nạn nhân cho rằng hành động di chuyển không đúng cách đã làm tình trạng của người bị nạn nặng thêm, yêu cầu bồi thường. Vậy, ai sẽ phải chịu trách nhiệm trong tình huống này?

Ý Kiến Từ Luật Sư Phạm Văn Tuấn

Không phải mọi trường hợp di chuyển nạn nhân đều phải bồi thường

Theo quy định tại Điều 584 của Bộ luật Dân sự (BLDS) 2015, “Người nào có hành vi xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, uy tín, tài sản, quyền lợi ích hợp pháp của người khác mà gây thiệt hại thì phải bồi thường…”. Tuy nhiên, pháp luật cũng công nhận rằng trong một số tình huống, một người có thể gây ra thiệt hại nhằm tránh một nguy cơ lớn hơn.

Điều 595 BLDS quy định rằng trong trường hợp thiệt hại xảy ra do vượt quá yêu cầu của tình thế cấp thiết, người gây thiệt hại chỉ phải bồi thường cho phần thiệt hại vượt quá yêu cầu đó.

Cũng liên quan, Điều 23 của Bộ luật Hình sự 2015 (được sửa đổi, bổ sung năm 2017) quy định về tình thế cấp thiết. Điều này có nghĩa rằng nếu một người buộc phải gây ra thiệt hại nhỏ hơn để tránh việc gây hại lớn hơn thì không bị coi là tội phạm.

Trong trường hợp này, nạn nhân nằm bất động giữa đường, trong khi nhiều xe vẫn đang di chuyển, làm nguy hiểm cho tính mạng và sức khỏe của nạn nhân. Nếu không di chuyển nạn nhân, nguy cơ bị xe khác đâm vào là cực kỳ cao. Vì vậy, việc người cứu hành động nhanh chóng để loại trừ hiểm họa này có thể xem là hành động hợp lý.

Không có kiến thức sơ cứu có phải lỗi không?

Chúng ta không thể đánh giá hành động của một người dân bình thường bằng tiêu chuẩn của bác sĩ hay nhân viên cứu hộ chuyên nghiệp.

Các cơ quan có thẩm quyền cần xem xét các tình huống thực tế mà người này đã hành động: nạn nhân nằm ở đâu, nguy cơ có thật từ các phương tiện giao thông, liệu có thể gọi được nhân viên cứu hộ hay không, và liệu có phương án nào an toàn hơn không.

Nếu động thái của người cứu chỉ nhằm cứu nạn nhân ra khỏi làn đường xe cộ trong tình huống cấp bách và không có ý định gây thêm thương tích, họ sẽ không phải chịu trách nhiệm bồi thường.

Khi nào người cứu có thể bị yêu cầu bồi thường?

Điều quan trọng nhất là cần xác định “vượt quá yêu cầu của tình thế cấp thiết”.

Trước hết, phải chứng minh rằng có nguy cơ rõ ràng và thực sự đang xảy ra. Ví dụ, nạn nhân nằm giữa làn đường với xe cộ di chuyển nhanh, nguy cơ gặp tai nạn là không thể phủ nhận.

Tiếp theo, việc di chuyển nạn nhân phải nhằm loại bỏ hoặc giảm thiểu nguy cơ đó. Nếu người cứu kéo nạn nhân ra khỏi làn xe để bảo vệ mạng sống, đây là một hành động hợp lý trong tình huống cấp bách.

Cần xem xét rất cẩn thận liệu có phương án nào ít gây thiệt hại hơn không. Nếu có thể cảnh báo hoặc phong tỏa khu vực một cách an toàn thì hành động di chuyển mạnh có thể bị đánh giá khác.

Cuối cùng, thiệt hại do hành động di chuyển gây ra cần được so sánh với thiệt hại mà người cứu đang cố gắng ngăn chặn. Nếu như việc di chuyển đó cần thiết để tránh nguy cơ tồi tệ hơn, việc gây thêm thương tích sẽ cần được xem xét trong context này.

Gia đình nạn nhân cần chứng minh điều gì để yêu cầu bồi thường?

Không chỉ cần chứng minh rằng “sau khi được di chuyển, thương tích trở nên nặng hơn”.

Về trách nhiệm bồi thường dân sự, cần làm rõ: hành vi của người cứu có phải là hành vi trái pháp luật hay không; người cứu có lỗi hay không; và mối quan hệ giữa hành vi di chuyển và thiệt hại nặng thêm.

Ví dụ, nếu hồ sơ bệnh án cho thấy nạn nhân đã bị tổn thương cột sống từ trước cú va chạm thì không thể đơn giản trách người cứu về hậu quả này.

Ngoài ra, nếu có chứng cứ cho thấy va chạm ban đầu chỉ gây thương tích nhẹ trong khi hành động di chuyển của người cứu dẫn đến tổn thương nghiêm trọng hơn, thì trách nhiệm bồi thường có thể được xem xét.

Người cứu không phải chịu trách nhiệm thay cho kẻ gây tai nạn

Trong tình huống này có hai hành vi và hai nguồn nguy hiểm khác nhau: một là hành vi của người điều khiển phương tiện gây ra tai nạn, hai là hành động của người cứu nạn.

Nếu người cứu đã hành động hợp lý nhưng vô tình gây thêm thiệt hại, trách nhiệm cần được phân chia rõ ràng giữa các bên, không thể đổ hết lỗi lên người cứu.

Căn cứ vào Điều 590 BLDS 2015, thiệt hại do sức khỏe bị xâm phạm phải có căn cứ pháp lý liên quan đến hành vi gây ra thiệt hại. Chỉ những khoản thiệt hại có mối quan hệ nhân quả rõ ràng mới được xem xét bồi thường.

Khuyến khích hành động cứu giúp từ pháp luật

Ngược lại, pháp luật cũng tạo điều kiện cho công dân hành động mà không phải lo sợ về hậu quả pháp lý.

Bộ luật Hình sự quy định trách nhiệm hình sự đối với việc không cứu giúp người đang trong tình trạng nguy hiểm đến tính mạng. Người thấy người khác đang gặp nguy hiểm mà không hành động có thể bị truy cứu theo Điều 132.

Từ ngày 1/9/2026, Thông tư 126/2026/TT-BCA có hiệu lực, quy định trình tự hỗ trợ cho những người tham gia cứu nạn. Cá nhân hoặc tổ chức tham gia cứu nạn có thể được hỗ trợ tối đa 5 triệu đồng đối với cá nhân và 10 triệu đồng cho tổ chức.

Điều này cho thấy chính sách không chỉ tập trung vào nạn nhân mà còn khuyến khích cộng đồng tham gia cứu giúp.

Xem thêm bài viết:

Phân Tích Hành Động Xả Rác Từ Thuyền Du Lịch Ở Sông Hương, Hà Nội Ra Tay Điều Tra Hơn 12.000 Vi Phạm Giao Thông Trong Một Tháng, Tăng Cường Biện Pháp Quản Lý UAV Để Đảm Bảo An Ninh Hàng Không.