Hệ Lụy Chưa Từng Thấy Sau Vài Giây Ngắm Nhật Thực: Câu Chuyện Của Nia Payne

Ngày 2/8/2017, một sự kiện thiên văn đặc biệt đã thu hút sự quan tâm của hàng triệu người dân Mỹ: nhật thực toàn phần. Trong khi nhiều người trang bị cho mình kính bảo vệ mắt chuyên dụng, không ít người lại quyết định ngắm nhìn trực tiếp hiện tượng này mà không có biện pháp bảo vệ an toàn.

Trong số những người này có Nia Payne, một cô gái 26 tuổi sống tại Staten Island, thành phố New York. Nơi đây nằm trong vùng ngắm nhật thực một phần, trong đó khoảng 70% diện tích Mặt Trời bị che khuất.

Giống như nhiều người khác, Nia tin rằng việc nhìn thoáng qua Mặt Trời cũng không gây ảnh hưởng gì. Cô đã cố gắng quan sát hiện tượng này bằng mắt thường trong khoảng 6 giây. Sau đó, không thoải mái với cảm giác đó, cô đã mượn một chiếc kính quan sát từ người xung quanh. Tuy nhiên, chiếc kính này không đạt tiêu chuẩn an toàn do Hiệp hội Thiên văn học Mỹ quy định.

Bất chấp điều đó, Nia vẫn nhìn vào ánh sáng mặt trời qua chiếc kính kém an toàn trong khoảng 15-20 giây trước khi trở về nhà.

Vài giờ sau khi trở lại, mắt trái của cô bắt đầu xuất hiện một vùng mờ nhìn thấy ngay trung tâm thị giác. Tình trạng này không chỉ không giảm mà còn ngày càng rõ nét hơn trong những ngày tiếp theo. Vùng mờ này cuối cùng hình thành một hình lưỡi liềm hoàn hảo, nằm chính giữa mọi cảnh vật mà Nia cố nhìn.

Hai Cơ Chế Gây Tổn Thương Võng Mạc

Nhận thấy tình trạng bất thường, Nia đã đến khám tại Bệnh viện Mắt & Tai New York thuộc Hệ thống Y tế Mount Sinai. Kết quả kiểm tra đã được công bố trong tạp chí y khoa JAMA Ophthalmology vào tháng 12/2017 bởi đội ngũ bác sĩ do Tiến sĩ Avnish Deobhakta và Richard B. Rosen dẫn dắt.

Khi kiểm tra thị lực, mắt phải của Nia đạt 20/20 trong khi mắt trái chỉ đạt 20/25. Mặc dù chỉ số không quá thấp, nhưng thực tế trải nghiệm của Nia lại rất tồi tệ khi vùng tổn thương lưỡi liềm che khuất khả năng đọc chữ và nhận diện khuôn mặt.

Để hiểu nguyên nhân, các bác sĩ đã kiểm tra lớp tế bào cảm quang ở đáy võng mạc, nơi chịu trách nhiệm xử lý màu sắc và chi tiết sắc nét trong thị giác.

Tình trạng tổn thương võng mạc do ánh sáng Mặt Trời xảy ra khi mắt tiếp xúc với ánh sáng mạnh. Hai cơ chế gây hại đồng thời diễn ra: cơ chế đầu tiên là tổn thương nhiệt, khi ánh sáng hội tụ làm tăng nhiệt độ mô võng mạc. Cơ chế thứ hai, tổn thương quang hóa, xảy ra khi ánh sáng cực tím và ánh sáng xanh phá hủy các cấu trúc tế bào tại vùng nhạy cảm.

Bất Khả Khôi Phục

Ca bệnh này đã ghi dấu ấn sâu sắc trong y học khi sự trùng khớp giữa bản vẽ của Nia và hình ảnh chẩn đoán là điều đáng chú ý. Ban đầu, Nia được yêu cầu vẽ lại những gì cô thấy lên giấy. Hình vẽ cho thấy một hình lưỡi liềm giống hệt với hướng của nhật thực hôm đó.

Tiếp theo, đội ngũ y tế đã sử dụng công nghệ chụp chiếu quang học hiện đại, phát triển cho thiên văn học để giảm nhiễu khí quyển khi quan sát các ngôi sao. Kết quả cho thấy một vùng tế bào cảm quang bị phá hủy với hình dạng lưỡi liềm, trùng khớp với bản vẽ của Nia.

Tiến sĩ Avnish Deobhakta giải thích rằng thủy tinh thể của mắt hoạt động như một kính phóng đại, hội tụ ánh sáng hình lưỡi liềm lên vùng võng mạc nhạy cảm, gây tổn thương tế bào tại đó. Vì các tế bào cảm quang không có khả năng tái tạo, tổn thương này là vĩnh viễn và không thể chữa lành.

Kể từ sự kiện nhật thực, tình trạng của Nia Payne không có dấu hiệu cải thiện. Cô đã phải điều chỉnh cuộc sống của mình, sử dụng mắt phải làm mắt chính trong sinh hoạt hàng ngày. Việc đọc sách trở nên khó khăn hơn, và khi làm việc trên máy tính, cô buộc phải đến gần màn hình hơn.

Mỗi lần nhìn vào bề mặt sáng, bóng mờ hình lưỡi liềm lại hiện lên ngay trong tầm nhìn, nhắc nhở cô về cái giá phải trả cho sự chủ quan khi đối mặt với ánh sáng Mặt Trời.

Những tai nạn tương tự vẫn xảy ra, và câu chuyện của Nia là một lời nhắc nhở nghiêm túc về sự cần thiết của việc sử dụng kính bảo vệ mắt khi quan sát thiên văn. Để hiểu thêm về sự việc tương tự, độc giả có thể tham khảo bài viết về chiếc roi bí ẩn tại chùa Bầu hay giám sát độc lập trong kỳ thi tốt nghiệp THPT và câu chuyện về Trịnh Trung Trực.