Mờ mắt bất ngờ tiết lộ hẹp nặng, tắc động mạch cảnh ở người cao tuổi

Một trường hợp đi khám vì nhìn mờ và đau đầu đã mở ra bức tranh nghiêm trọng về hệ mạch nuôi não: tổn thương động mạch cảnh ở mức có thể dẫn tới thiếu máu não và đột quỵ. Ca bệnh cho thấy nhiều người có biểu hiện ban đầu nhẹ nhưng tổn thương mạch máu đã tiến triển âm thầm đến mức nguy hiểm.

Bệnh nhân nam L.Đ.T., 79 tuổi, có tiền sử tăng huyết áp đang điều trị định kỳ. Trong thời gian gần đây ông xuất hiện triệu chứng nhìn mờ hai mắt kèm đau đầu, nên đến khám tại Bệnh viện Bãi Cháy (Quảng Ninh). Qua quy trình thăm khám và chẩn đoán hình ảnh, ê-kíp phát hiện tổn thương nghiêm trọng tại hệ động mạch cảnh — nguồn cung cấp máu chính cho não.

Diễn tiến khám và các xét nghiệm được thực hiện

Tại lúc nhập viện, bệnh nhân tỉnh táo, không có dấu hiệu yếu liệt vận động hay tổn thương thần kinh sọ rõ rệt trên khám lâm sàng. Tuy nhiên, siêu âm vùng cổ phát hiện bất thường ở hệ động mạch cảnh: nghi ngờ hẹp ở động mạch cảnh phải và huyết khối gây tắc hoàn toàn động mạch cảnh chung trái.

Để đánh giá chính xác mức độ tổn thương, các bác sĩ chỉ định chụp MSCT mạch não, kết quả cho thấy nhiều vị trí xơ vữa, kèm hẹp và tắc ở hệ động mạch cảnh, đồng thời ghi nhận một ổ tổn thương cũ ở vùng nhân bèo bên trái của nhu mô não. Những phát hiện này cho thấy tổn thương mạch không chỉ mới xuất hiện mà đã có dấu tích tổn thương trước đó.

Chẩn đoán chi tiết: khi một bên tắc, bên kia hẹp nặng

Sau hội chẩn, tiến hành chụp mạch bằng hệ thống DSA để xác định chính xác giải phẫu mạch. Hình ảnh mạch cho thấy động mạch cảnh chung bên trái tắc hoàn toàn; động mạch cảnh trong bên phải, đoạn gốc, hẹp tới khoảng 90%. Tổn thương hai bên tạo nên nguy cơ thiếu máu não cấp rất cao nếu dòng chảy tiếp tục giảm.

Quyết định điều trị: can thiệp nội mạch đặt stent

Trước tình trạng trên, ê-kíp do BS Giáp Hùng Mạnh — Trưởng khoa Thần kinh – Vật lý trị liệu và Phục hồi chức năng — cùng nhóm can thiệp đã chọn phương án can thiệp nội mạch: chụp mạch não kết hợp nong và đặt stent ở vị trí hẹp của động mạch cảnh trong phải nhằm tái lập dòng máu lên não.

Mục tiêu của thủ thuật là giảm mức độ hẹp để phục hồi lưu lượng máu, hạn chế nguy cơ lan rộng vùng thiếu máu và ngăn ngừa đột quỵ nặng. Việc can thiệp thực hiện dưới hướng dẫn mạch kỹ thuật để đặt stent tại đoạn động mạch bị hẹp chủ chốt.

Kết quả ngắn hạn và theo dõi

Sau thủ thuật, sức khỏe bệnh nhân ổn định, triệu chứng đau đầu thuyên giảm và người bệnh phục hồi tốt trong vòng một ngày. Đây là tín hiệu tích cực cho thấy can thiệp đã cải thiện dòng máu lên não kịp thời, giảm nguy cơ tiến triển thành đột quỵ nặng trong giai đoạn cấp.

Tuy nhiên, với tổn thương vốn đã có ở cả hai bên (một bên tắc hoàn toàn, bên còn lại hẹp tới 90%), bệnh nhân cần được theo dõi sát để phát hiện dấu hiệu thiếu máu não tái phát, đánh giá chức năng mạch sau can thiệp và tối ưu các biện pháp điều trị nội khoa, dự phòng tái hẹp.

Đột quỵ sau chơi thể thao: Cảnh báo từ ca bệnh hiếm gặp

Tại sao tổn thương động mạch cảnh lại nguy hiểm?

Động mạch cảnh là đường dẫn chính đưa máu giàu oxy lên não. Khi một trong hai bên bị tắc hoặc hẹp nặng, khả năng cung cấp đủ oxy và dưỡng chất cho các vùng não tương ứng giảm mạnh. Nếu hệ thống bù trừ (nguồn máu qua các mạch khác) không đủ, vùng não bị thiếu máu có thể tiến tới hoại tử – cơ chế gây đột quỵ nhồi máu.

Trường hợp tổn thương hai bên càng làm tăng tính dễ tổn thương: nếu một bên tắc hoàn toàn, bên còn lại phải đảm nhiệm phần lớn lưu lượng; khi bên này cũng bị hẹp nặng, nguy cơ thiếu máu lan rộng và đột quỵ nặng sẽ tăng lên rõ rệt.

Ai cần thận trọng và nên tầm soát?

Nhóm cần chú ý gồm người cao tuổi và những người có yếu tố nguy cơ tim mạch: tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu, đái tháo đường, hút thuốc, hoặc tiền sử bệnh tim mạch, mạch máu não. Với các đối tượng này, khám sức khỏe định kỳ có kiểm tra mạch cổ (siêu âm Doppler) giúp phát hiện sớm các dấu hiệu xơ vữa, hẹp mạch trước khi triệu chứng nặng xuất hiện.

Triệu chứng cảnh báo cần đến cơ sở y tế ngay

• Nhìn mờ hoặc mất thị lực đột ngột ở một hoặc cả hai mắt;
• Méo miệng, khó nói hoặc không nói được;
• Yếu liệt, tê bì một bên cơ thể hoặc mất lực tay/chân;
• Chóng mặt dữ dội, mất thăng bằng hoặc khó đi lại;
• Đau đầu dữ dội khác thường kèm rối loạn ý thức.

Nếu xuất hiện bất kỳ triệu chứng nào ở trên, cần đến viện sớm để được đánh giá và xử trí kịp thời vì thời gian là yếu tố quyết định trong điều trị đột quỵ.

Lời khuyên thực tế từ trường hợp

Trường hợp của bệnh nhân L.Đ.T. nhắc lại hai điểm quan trọng: (1) triệu chứng ban đầu như mờ mắt hoặc đau đầu không nên bị xem nhẹ ở người lớn tuổi có yếu tố nguy cơ; (2) chẩn đoán hình ảnh toàn diện (siêu âm mạch cổ, MSCT mạch não, DSA khi cần) là bước then chốt để xác định mức độ tổn thương và lựa chọn chiến lược điều trị — nội khoa hay can thiệp — phù hợp.

Sau can thiệp, bên cạnh theo dõi tại bệnh viện, bệnh nhân cần tuân thủ điều trị dự phòng tái phát theo hướng dẫn của ê-kíp: kiểm soát huyết áp, điều trị rối loạn mỡ máu, kiểm soát đường huyết, ngưng hút thuốc và theo dõi định kỳ hình ảnh mạch khi được chỉ định.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Bị hẹp động mạch cảnh có lúc nào biểu hiện rõ không?

Nhiều trường hợp tiến triển thầm lặng; triệu chứng có thể là nhìn mờ, chóng mặt hoặc biểu hiện thoáng qua của thiếu máu não. Vì vậy, hẹp nặng có khi chỉ được phát hiện khi làm siêu âm mạch cổ hoặc chụp mạch.

Can thiệp đặt stent có an toàn và hiệu quả không?

Trong trường hợp được chọn lọc và thực hiện tại cơ sở có khả năng, đặt stent giúp khôi phục lưu lượng máu ở vị trí hẹp, giảm nguy cơ đột quỵ do thiếu máu lên vùng não bị ảnh hưởng; theo dõi sau can thiệp là cần thiết để phát hiện biến chứng và tái hẹp.

Nên làm gì nếu người thân có dấu hiệu của đột quỵ?

Ngay lập tức đưa người bệnh đến cơ sở y tế có khả năng xử trí đột quỵ; thời gian đến viện càng sớm, cơ hội can thiệp kịp thời và giảm di chứng càng cao.

Làm sao để phòng ngừa tổn thương mạch cảnh?

Kiểm soát tốt các yếu tố nguy cơ tim mạch (huyết áp, mỡ máu, đường máu), ngưng thuốc lá, duy trì lối sống lành mạnh và khám tầm soát định kỳ là những bước thiết thực để giảm nguy cơ xơ vữa và hẹp mạch.

Kết luận

Trường hợp bệnh nhân cao tuổi với tình trạng mờ mắt cho thấy tổn thương mạch cảnh có thể tiến triển không gây liệt ngay nhưng vẫn tiềm ẩn nguy cơ đột quỵ nặng. Quyết định chẩn đoán hình ảnh đầy đủ và can thiệp kịp thời đã giúp cải thiện biểu hiện lâm sàng. Người có yếu tố nguy cơ tim mạch cần chủ động tầm soát và kiểm soát các yếu tố này để giảm thiểu nguy cơ đột quỵ trong tương lai.

Để mở rộng góc nhìn và cập nhật thông tin liên quan, bạn có thể đọc thêm các nội dung chuyên sâu dưới đây.

Để hiểu rõ hơn về chính sách quản lý sản phẩm có thể ảnh hưởng đến an toàn người tiêu dùng và cách tiếp cận phân loại rủi ro, mời tham khảo bài viết quản lý mỹ phẩm theo phân loại rủi ro — phân tích đề xuất chuyển dịch từ tiền kiểm sang hậu kiểm, đặt an toàn lên hàng đầu.

Nếu bạn quan tâm đến vai trò phòng khám tư vấn di truyền trong nhận diện các trường hợp ung thư có yếu tố di truyền và khi nào nên xét nghiệm, tham khảo bài tư vấn di truyền ung thư và xét nghiệm gen để biết hướng dẫn chuẩn bị và giới hạn của xét nghiệm.

Về mảng hợp tác học thuật và các minh chứng về chất lượng đào tạo y học, bài viết trao danh hiệu Phó Giáo sư danh dự ghi lại sự kiện Đại học Sydney công nhận đóng góp của giảng viên Trường Đại học Y Hà Nội và ý nghĩa hợp tác quốc tế trong nghiên cứu, đào tạo.