Ba hiểu nhầm phổ biến khiến sốt xuất huyết Dengue trở nên nguy hiểm

Những ca bệnh nặng và tử vong gần đây tại một số tỉnh thành cho thấy: sốt xuất huyết Dengue không chỉ là căn bệnh “chỉ sốt rồi khỏi”. Các ca bệnh có diễn tiến nhanh, đặc biệt ở người có bệnh nền, cùng với những nhận định sai lệch trong cộng đồng đang tạo ra rủi ro thực sự cho sức khỏe từng cá nhân và sức chịu đựng của hệ thống y tế.

Con số cảnh báo: dịch đang lan rộng và ảnh hưởng đa dạng nhóm tuổi

Số liệu ghi nhận cho thấy trong 8 tháng đầu năm, cả nước có hơn 78.338 ca mắc sốt xuất huyết Dengue, với 13 trường hợp tử vong. So với cùng kỳ năm 2025, số ca mắc cao hơn khoảng 20%.

Phân bố ca bệnh không giới hạn ở một vùng: TP.HCM báo cáo 31.032 ca; tỉnh Đồng Nai ghi nhận 11.519 ca, trong đó có 6 ca tử vong; Tây Ninh có 8.437 ca với 1 ca tử vong. Ở miền Bắc, Hà Nội đã có 117/126 phường, xã xuất hiện ca bệnh, tổng số là 2.382 ca.

Những con số này cho thấy dịch vừa phổ biến vừa có thể tạo ra áp lực lớn cho các khoa cấp cứu, hồi sức. Tuy nhiên, đằng sau thống kê là các câu chuyện cá nhân — bệnh nhân nhập viện trong tình trạng nặng, có người diễn tiến nhanh chỉ sau vài ngày tự điều trị tại nhà.

Ba hiểu nhầm thường gặp và vì sao chúng nguy hiểm

1. “Sốt xuất huyết chỉ là sốt và chảy máu ngoài da”

Nhiều người nghĩ biểu hiện nghiêm trọng chỉ là chảy máu mũi, chảy máu chân răng hoặc bầm dưới da. Trên thực tế, xuất huyết có thể xảy ra ở bên trong cơ thể — ổ bụng, các phủ tạng — mà không dễ phát hiện bằng mắt thường. Hậu quả của những tổn thương nội tạng này có thể là suy đa tạng, bao gồm suy gan, suy thận, viêm cơ tim hoặc tổn thương hệ thần kinh, tất cả đều đe dọa tính mạng nếu không được can thiệp kịp thời.

Bác sĩ Phan Vĩnh Thọ lưu ý rằng tổn thương gan trong sốt xuất huyết có thể diễn biến rất nặng, với men gan tăng cao và hoại tử tế bào gan ở một số trường hợp.

2. “Hạ sốt là đã qua giai đoạn nguy hiểm”

Đây là nhầm lẫn phổ biến và gây nguy hiểm lớn. Giai đoạn nguy hiểm của bệnh thường xuất hiện vào khoảng ngày thứ 3 đến ngày thứ 7, khi thân nhiệt bắt đầu giảm. Lúc này bệnh nhân có thể gặp hiện tượng thoát huyết tương, tụt huyết áp, dẫn tới sốc.

Điều đáng lo là người bệnh có thể vẫn tỉnh táo, sinh hoạt gần như bình thường nhưng đang ở trạng thái lâm sàng xấu đi. Có những trường hợp từng được cảnh báo nhưng từ chối vào viện vì cảm thấy khỏe, rồi trở lại trong tình trạng tím tái, nguy kịch chỉ sau vài giờ.

Nếu xuất hiện dấu hiệu cảnh báo như giảm sốt kèm mệt nhiều hơn, đau bụng dữ dội, nôn ói liên tục, chảy máu cam hoặc chân răng, ói ra máu, tay chân lạnh, cần đến cơ sở y tế sớm, không nên chờ theo dõi tại nhà.

3. “Sốt xuất huyết chỉ là bệnh của trẻ em”

Một định kiến còn tồn tại là Dengue chủ yếu ảnh hưởng trẻ nhỏ. Thực tế những năm gần đây cho thấy tỷ lệ mắc ở người lớn tăng lên rõ rệt. Người cao tuổi, phụ nữ mang thai và những người có bệnh mạn tính như đái tháo đường tuýp 2, bệnh gan, bệnh thận có nguy cơ diễn tiến nặng cao hơn và cần được theo dõi sát sao khi mắc bệnh.

Ngoài ra, nhiễm Dengue không tạo miễn dịch trọn đời: một người có thể mắc bệnh tới bốn lần trong đời, và lần nhiễm sau đôi khi có thể nặng hơn do cơ chế miễn dịch của virus.

Ai có nguy cơ cao cần lưu ý hơn?

Các nhóm sau cần cảnh giác đặc biệt khi nghi ngờ sốt xuất huyết:

• Người trên 60 tuổi;
• Người mang thai;
• Người có bệnh nền: đái tháo đường, bệnh gan, bệnh thận, bệnh tim mạch, tăng huyết áp, béo phì;
• Người từng mắc Dengue nhưng nhiễm lại.

Ở những đối tượng này, khả năng diễn tiến nặng tăng lên và tỷ lệ cần nhập viện, hồi sức cũng cao hơn so với người khỏe mạnh.

Thời điểm và dấu hiệu cần can thiệp y tế ngay

Việc xác định thời điểm tới cơ sở y tế góp phần quyết định tiên lượng. Khuyến nghị chung dựa trên thực tế lâm sàng là: nếu có dấu hiệu cảnh báo hoặc tình trạng xấu đi nhanh, cần khám ngay. Những biểu hiện cần đặc biệt lưu ý gồm:

• Giảm sốt nhưng mệt lả, li bì;
• Đau bụng kéo dài hoặc dữ dội, nôn nhiều;
• Biểu hiện chảy máu: mũi, chân răng, ói ra máu, phân đen;
• Da lạnh, tay chân lạnh, tụt huyết áp hoặc hoa mắt, ngất;
• Tri giác thay đổi, khó thở.

Thăm khám và làm xét nghiệm sớm giúp xác định mức độ nặng và cần theo dõi hay nhập viện hay không. Nhiều ca nặng đã được cứu sống nhờ nhập viện kịp thời để điều trị hỗ trợ như bù dịch, theo dõi huyết động và xử trí biến chứng.

Phòng bệnh: những hành động đơn giản nhưng hiệu quả

Cho tới khi không có thuốc điều trị đặc hiệu phổ quát, tập trung vào phòng tránh muỗi đốt và giảm nơi sinh sản của muỗi vẫn là biện pháp cơ bản. Cụ thể:

• Diệt lăng quăng, loại bỏ nước đọng nơi dụng cụ chứa nước;
• Phủ kín, màn ngủ, sử dụng kem xua muỗi, chọn trang phục che kín khi ra ngoài trong vùng có dịch;
• Trong các nhóm nguy cơ cao, cân nhắc tiêm chủng theo hướng dẫn chuyên môn; tiêm chủng được chuyên gia nhắc tới như một giải pháp bổ sung, khi kết hợp với các biện pháp kiểm soát muỗi sẽ góp phần giảm nguy cơ biến chứng nặng.

Thăm khám ngay khi nghi ngờ nhiễm bệnh và theo dõi sát trong những ngày đầu sẽ giúp phát hiện dấu hiệu cảnh báo sớm, từ đó can thiệp kịp thời và giảm thiểu nguy cơ tử vong.

Góc nhìn nhân văn: hình ảnh và câu chuyện sau lớp số liệu

Trong quá trình tác nghiệp tại bệnh viện, nhiếp ảnh gia Ngô Trần Hải An đã ghi lại nhiều khoảnh khắc thể hiện sức nặng của đợt dịch: trẻ em nằm giữa dây truyền dịch, người nhà mệt mỏi thức trắng, các y bác sĩ căng mình theo dõi từng biến chuyển. Những hình ảnh này không chỉ phản ánh áp lực điều trị mà còn nhắc nhở cộng đồng về hậu quả lâu dài — chi phí, mất thu nhập, kế hoạch bị đình trệ nếu một gia đình có thành viên mắc bệnh nặng.

Những trải nghiệm từ hiện trường giúp làm rõ thông điệp: nhận thức đúng và hành động sớm đôi khi cứu được mạng người.

Kết: Những điều cần ghi nhớ

Sốt xuất huyết Dengue có thể diễn tiến nhanh và bất ngờ; hiểu sai về biểu hiện, bỏ qua giai đoạn hạ sốt hoặc cho rằng bệnh chỉ ảnh hưởng trẻ em đều làm tăng nguy cơ biến chứng nặng. Việc phòng bệnh chủ động, nhận biết sớm dấu hiệu nặng và đưa bệnh nhân đến cơ sở y tế kịp thời chính là những bước thiết thực giúp giảm tử vong và gánh nặng xã hội từ dịch bệnh này.

Ghi chú: thông tin trong bài dựa trên số liệu, nhận định lâm sàng và tư liệu ghi nhận tại các bệnh viện; không thay thế lời khuyên cá nhân từ bác sĩ điều trị.

Để hiểu thêm về tình huống xảy ra khi người cao tuổi mang sỏi túi mật và cách sỏi gây tắc ruột, bạn có thể đọc phân tích chi tiết trong bài tắc ruột sỏi túi mật cụ bà 90 tuổi, nơi mô tả diễn biến, quyết định điều trị và bài học cảnh báo cho người có sỏi túi mật.

Nếu quan tâm đến các kỹ thuật cứu phục hình chi tiết sau chấn thương tay, bài viết về ca vi phẫu nối bàn tay tại Bệnh viện Bãi Cháy trình bày quy trình kết hợp cố định xương và vi phẫu, hữu ích cho người muốn biết khả năng phục hồi chức năng: vi phẫu nối bàn tay tại Bệnh viện Bãi Cháy.

Với góc nhìn về liên kết giữa cơ quan quản lý và doanh nghiệp y tế trong phát triển đào tạo, nghiên cứu lâm sàng và đổi mới công nghệ, bài viết về hợp tác giữa Bộ Y tế và Medtronic cung cấp phân tích hướng đi và đề xuất thực hiện: hợp tác Medtronic về đào tạo và đổi mới y tế.