Quyền lợi và cơ chế hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất cho dự án điện hạt nhân

Việc Nhà nước thu hồi đất để triển khai dự án quy mô lớn, như dự án điện hạt nhân, đặt ra nhu cầu rõ ràng về bảo đảm sinh kế và chỗ ở cho người dân bị ảnh hưởng. Gần đây, Chính phủ ban hành Nghị quyết 66.26/2026/NQ-CP nhằm tạo khung pháp lý để bồi thường, hỗ trợ và tái định cư cho những hộ sử dụng đất trong phạm vi dự án mà Quốc hội đã chấp thuận chủ trương đầu tư.

Những nhóm đối tượng được đề cập trong chính sách

Nghị quyết phân biệt ít nhất hai nhóm chính trong diện bị thu hồi: nhóm đã sử dụng đất ổn định (có nguồn gốc lấn, chiếm) trước ngày 1/7/2014; và nhóm bắt đầu sử dụng đất từ ngày 1/7/2014 đến trước thời điểm Nghị quyết số 174/2024/QH15 có hiệu lực. Mỗi nhóm được áp dụng cơ chế hỗ trợ khác nhau, nhằm cân bằng giữa nguyên tắc pháp luật về đất đai và nhu cầu ổn định cuộc sống của người dân. Vụ án mạng người lạ: hệ lụy với gia đình và cộng đồng

Với những trường hợp cụ thể nằm trong phạm vi quyết định của chính quyền địa phương, như quyết định hành chính của UBND tỉnh Ninh Thuận (Quyết định số 191/QĐ-UBND ngày 4/4/2025), Nghị quyết quy định chi tiết mức và hình thức hỗ trợ tương ứng.

Các khoản hỗ trợ bằng tiền: cách tính và áp dụng

Nội dung chính liên quan đến hỗ trợ tiền gồm ba nhóm: (1) hỗ trợ đối với đất bị thu hồi; (2) hỗ trợ đối với tài sản gắn liền với đất; và (3) khoản hỗ trợ nhằm bảo đảm sinh kế, ổn định đời sống.

Đối với người sử dụng đất ổn định có nguồn gốc lấn, chiếm trước 1/7/2014 nhưng không đủ điều kiện bồi thường theo quy định, mức hỗ trợ cho phần đất thu hồi được xác định theo mức tiền bồi thường của loại đất nông nghiệp bị thu hồi, áp dụng cho diện tích không vượt quá hạn mức giao đất nông nghiệp tại địa phương. Tiền bồi thường cuối cùng phải được xác định theo quy định của pháp luật đất đai, tức dựa trên Bảng giá đất và phương pháp định giá hiện hành.

Tương tự, giá trị hỗ trợ cho tài sản gắn liền với đất (như công trình, cây trồng lâu năm nếu có) được tính bằng mức tiền bồi thường giá trị tài sản theo quy định pháp luật hiện hành.

Một điểm quan trọng dành cho nhóm lấn, chiếm trước 1/7/2014: khoản hỗ trợ bảo đảm sinh kế, ổn định đời sống được tính bằng giá loại đất nông nghiệp bị thu hồi theo Bảng giá đất tại thời điểm phê duyệt phương án bồi thường, nhân với hệ số 1,5 và áp dụng cho diện tích không vượt quá hạn mức giao đất nông nghiệp. Quy định này nhằm bù đắp phần nào tổn thất lâu dài về nguồn thu từ đất nông nghiệp.

Chính sách dành cho người sử dụng đất từ 1/7/2014 đến trước Nghị quyết 174/2024

Những hộ gia đình, cá nhân bắt đầu sử dụng đất trong khoảng thời gian này và rơi vào diện không được bồi thường về đất và tài sản, vẫn nhận được cơ chế hỗ trợ nhưng ở mức khác. Cụ thể, tiền hỗ trợ cho đất thu hồi được quy định bằng 80% mức tiền bồi thường của loại đất nông nghiệp thu hồi, nhận cho diện tích không vượt quá hạn mức giao đất nông nghiệp tại địa phương. Tương tự, hỗ trợ cho tài sản gắn liền với đất bằng 80% mức tiền bồi thường giá trị tài sản.

Khoản hỗ trợ bảo đảm sinh kế cho nhóm này cũng dựa trên giá của loại đất nông nghiệp trong Bảng giá đất tại thời điểm phê duyệt phương án, nhưng tính toàn diện theo diện tích thu hồi, vẫn giới hạn bởi hạn mức giao đất nông nghiệp của địa phương.

Quy định về tái định cư và ổn định chỗ ở

Nghị quyết dành điều khoản cho những hộ có nhà ở gắn liền với đất phải di chuyển và không còn chỗ ở khác trong cùng xã. Với nhóm này, Nhà nước thực hiện giao đất tái định cư. Đối với người được giao suất tái định cư tối thiểu, họ phải nộp 50% giá trị suất tái định cư tối thiểu.

Nếu diện tích đất tái định cư được giao lớn hơn suất tối thiểu, người dân sẽ nộp 50% giá trị suất tái định cư tối thiểu cho phần tối thiểu và nộp 100% giá trị phần tăng thêm của suất tái định cư so với mức tối thiểu. Cơ chế này nhằm cân đối giữa nhu cầu chỗ ở thực tế và nguồn lực tái định cư do Nhà nước bố trí.

Lưu ý về áp dụng pháp luật và các bước triển khai

Một số điểm cần lưu ý khi thực hiện chính sách: việc xác định mức bồi thường, hỗ trợ phải tuân theo quy định của pháp luật đất đai hiện hành và dựa trên Bảng giá đất tại thời điểm phê duyệt phương án. Các mức hỗ trợ tiền chỉ áp dụng cho diện tích không vượt quá hạn mức giao đất nông nghiệp do địa phương quy định.

Nghị quyết cũng tạo cơ sở pháp lý để cơ quan chuyên trách xây dựng phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư phù hợp cho từng nhóm đối tượng, tránh việc áp dụng cào bằng. Trong quá trình thực hiện, người dân cần theo dõi thông báo chính thức từ cơ quan có thẩm quyền để biết phương thức tính và thủ tục nhận hỗ trợ.

Tác động xã hội và những điều cần cân nhắc

Thu hồi đất cho dự án lớn không chỉ là vấn đề tài chính; nó thay đổi cấu trúc sinh kế, thói quen sản xuất, và quan hệ cộng đồng. Các chính sách nêu trên cố gắng cân bằng giữa nguyên tắc pháp lý và yêu cầu ổn định đời sống, tuy nhiên việc triển khai thực tế đòi hỏi minh bạch, giám sát và hỗ trợ theo hướng cá thể hóa để giảm thiểu xáo trộn lâu dài.

Những hoạt động kinh tế địa phương vốn gắn với đất và sinh kế, thậm chí các chợ, phiên buôn bán cuối tuần, đều có thể chịu tác động gián tiếp khi diện tích canh tác hoặc nơi cư trú thay đổi; ví dụ về các giao thương địa phương như Phiên chợ đá quý Hoàng Hoa Thám minh họa quy mô nhỏ của một số hoạt động bị ảnh hưởng, cho thấy tầm quan trọng của việc thiết kế hỗ trợ phù hợp với bối cảnh kinh tế tại chỗ.

Bên cạnh đó, khi lựa chọn vị trí tái định cư hoặc xây dựng cơ sở hạ tầng phục vụ người dân, cần cân nhắc cả yếu tố an toàn, phòng ngừa rủi ro. Những bài học về an toàn chỗ nghỉ cộng đồng, như tình huống cháy tại khu nghỉ trưa được phân tích chi tiết trong Cháy Green Park Phù Đổng, là minh chứng cho việc lập kế hoạch tái định cư cần tính đến cả phương án phòng cháy chữa cháy và an toàn công cộng.

Quyền lợi, trách nhiệm và khuyến nghị cho người dân

Người dân nằm trong diện thu hồi nên chủ động tìm hiểu nhóm đối tượng mình thuộc diện nào, các mức hỗ trợ áp dụng ra sao (1,5 lần cho nhóm trước 1/7/2014; 80% cho nhóm từ 1/7/2014 đến trước NQ174/2024), và thủ tục nhận hỗ trợ. Khi cần, họ có thể yêu cầu cơ quan có thẩm quyền cung cấp bản sao phương án bồi thường, hồ sơ tính toán giá và thông tin về hạn mức giao đất nông nghiệp tại địa phương.

Trong trường hợp phát sinh tranh chấp, việc nắm rõ văn bản pháp quy áp dụng, các quyết định hành chính liên quan (chẳng hạn Quyết định số 191/QĐ-UBND ngày 4/4/2025 đối với một số khu vực) và theo dõi quy trình giải quyết khiếu nại rất quan trọng để bảo vệ quyền lợi hợp pháp.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Kết quả của Nghị quyết 66.26/2026/NQ-CP là bước pháp lý quan trọng để cơ quan chức năng triển khai bồi thường, hỗ trợ và tái định cư theo hướng cụ thể cho từng nhóm đối tượng. Đối với người dân, việc nắm thông tin, kiểm tra phương án bồi thường và tham gia giám sát quá trình thực hiện sẽ giúp bảo đảm quyền lợi hợp pháp trong quá trình dự án tiến hành.

Quy định mới: Môi giới bất động sản không chứng chỉ bị phạt đến 60 triệu đồng

SKĐS – Nghị định mới quy định nhiều mức phạt nghiêm đối với vi phạm trong môi giới, tư vấn và kinh doanh bất động sản.