Quyền lợi và hỗ trợ cho người lao động khi được xác định mắc bệnh nghề nghiệp

Khi một lao động được xác định mắc bệnh nghề nghiệp, quyền lợi của họ bao gồm nhiều hình thức hỗ trợ tài chính và chăm sóc y tế. Điểm khởi đầu là chẩn đoán phải do cơ sở khám, chữa bệnh có thẩm quyền về bệnh nghề nghiệp thực hiện theo quy định của pháp luật về khám chữa bệnh. Từ đó phát sinh trách nhiệm của người sử dụng lao động và quyền lợi thuộc Quỹ bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp dành cho người lao động tham gia bảo hiểm bắt buộc.

Ai là người phải chịu trách nhiệm ban đầu?

Người sử dụng lao động (NSDLĐ) có trách nhiệm chính trong việc đảm bảo an toàn cho người lao động và chịu một số chi phí ban đầu khi người lao động bị nghi ngờ hoặc được xác định mắc bệnh nghề nghiệp. Nếu người lao động không tham gia bảo hiểm y tế, NSDLĐ phải thanh toán toàn bộ chi phí y tế từ sơ cứu, cấp cứu đến khi điều trị ổn định. Với người lao động tham gia bảo hiểm y tế, NSDLĐ thanh toán phần đồng chi trả và các khoản không thuộc phạm vi BHYT.

NSDLĐ còn có nghĩa vụ giới thiệu người lao động đi giám định y khoa để xác định tỷ lệ suy giảm khả năng lao động và chịu phí khám giám định trong trường hợp người lao động được giới thiệu và kết luận mức suy giảm dưới 5%.

Các khoản hỗ trợ do NSDLĐ chi trả

Sau khi có chẩn đoán, NSDLĐ phải đảm bảo các quyền lợi thiết yếu sau cho người lao động:

• Thanh toán chi phí y tế theo quy định (từ sơ cứu, cấp cứu đến điều trị ổn định) tùy theo việc người lao động có BHYT hay không.
• Trả đủ tiền lương cho những ngày người lao động phải nghỉ để điều trị, phục hồi chức năng theo chỉ định cơ sở khám chữa bệnh.
• Thực hiện bồi thường một lần bằng tiền mặt dựa trên tỷ lệ suy giảm khả năng lao động: mức tối thiểu áp dụng theo các mốc tỷ lệ suy giảm (ví dụ: suy giảm 5%–10% có mức bồi thường tối thiểu tương ứng; với suy giảm lớn hơn và các mốc cao hơn mức tối thiểu được điều chỉnh theo từng phần trăm tăng thêm). Căn cứ tiền lương làm cơ sở bao gồm lương và các phụ cấp liên quan theo hợp đồng lao động.
• Sắp xếp công việc mới phù hợp với tình trạng sức khỏe khi người lao động có thể tiếp tục làm việc theo kết luận của Hội đồng giám định y khoa.
• Đối với người lao động đã tham gia BHXH bắt buộc, NSDLĐ có trách nhiệm lập hồ sơ để người lao động được hưởng chế độ từ Quỹ bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp.

Quyền lợi do Quỹ bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp chi trả

Người lao động tham gia BHXH bắt buộc có thể được hưởng trợ cấp từ Quỹ bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp; mức trợ cấp phụ thuộc vào tỷ lệ suy giảm khả năng lao động và thời gian đóng quỹ.

Các loại trợ cấp chính bao gồm:

• Trợ cấp một lần áp dụng với tỷ lệ suy giảm từ 5% đến 30%. Mức trợ cấp này gồm hai phần: phần tính theo tỷ lệ suy giảm và phần tính theo số năm đóng quỹ.
• Trợ cấp hàng tháng áp dụng cho tỷ lệ suy giảm từ 31% trở lên. Mức trợ cấp hàng tháng cũng gồm phần theo tỷ lệ suy giảm và phần theo thời gian đóng BHXH.

Ví dụ về nguyên tắc tính (theo quy định hiện hành): phần trợ cấp theo tỷ lệ suy giảm được xác định theo bậc: tỷ lệ thấp nhất có mức tương ứng, sau đó mỗi phần trăm tăng thêm được cộng thêm hệ số phần trăm/ lương cơ sở; phần trợ cấp theo thời gian đóng BHXH được cộng thêm dựa trên số năm đã đóng vào quỹ. Khi có tái phát hoặc tiến triển, người lao động có thể được giám định lại mức suy giảm và hưởng trợ cấp theo mức mới.

Các chế độ hỗ trợ khác

Bên cạnh chi phí và trợ cấp tiền mặt, người lao động còn có thể được hưởng chế độ bổ sung trong những trường hợp nhất định, gồm:

• Hỗ trợ phần chi phí khám, chữa bệnh nghề nghiệp mà BHYT chưa chi trả, theo biểu giá do cơ quan có thẩm quyền đưa ra.
• Trợ cấp dưỡng sức, phục hồi sức khỏe: sau điều trị, nếu người lao động trở lại làm việc nhưng chưa phục hồi hoàn toàn, có chế độ nghỉ dưỡng sức theo quy định để phục hồi (thời gian nghỉ được quy định cụ thể).
• Hỗ trợ mua phương tiện trợ giúp sinh hoạt, dụng cụ chỉnh hình, vật tư theo chỉ định của cơ sở khám chữa bệnh, cơ sở chỉnh hình và phục hồi chức năng; chi phí này phục vụ người lao động có tổn thương chức năng cơ thể.
• Trợ cấp phục vụ dành cho trường hợp suy giảm nặng (ví dụ những trường hợp kèm theo liệt, mù hai mắt, cụt chi hoặc bệnh tâm thần) ngoài trợ cấp hàng tháng sẽ được nhận thêm trợ cấp phục vụ với mức tương ứng quy định.
• Hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp khi người lao động không còn phù hợp với công việc cũ do bệnh nghề nghiệp gây ra.

Lưu ý về căn cứ tính và thay đổi thuật ngữ trong pháp luật

Khi tính các khoản bồi thường và trợ cấp, mức lương làm căn cứ bao gồm lương và các phụ cấp theo hợp đồng. Cần lưu ý quy định pháp luật liên quan: quy trình, cách tính chi tiết và các ngưỡng tỷ lệ suy giảm được quy định trong các văn bản chuyên ngành; đồng thời, theo Luật Bảo hiểm xã hội 2024, khái niệm “mức lương cơ sở” đã được thay đổi sang thuật ngữ mới là “mức tham chiếu” nhưng hiện vẫn được tính dựa trên mức lương cơ sở cũ trong bối cảnh chuyển tiếp. Việc hiểu đúng căn cứ tiền lương và phụ cấp rất quan trọng để đảm bảo người lao động nhận được đầy đủ quyền lợi.

Thủ tục và hành động cần thực hiện để đảm bảo quyền lợi

Để chủ động bảo vệ quyền lợi khi làm việc có nguy cơ bệnh nghề nghiệp, người lao động nên thực hiện một số bước sau:

• Tham gia đóng BHXH bắt buộc theo quy định để đủ điều kiện hưởng các trợ cấp từ Quỹ bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp.
• Định kỳ khám sức khỏe và khám sàng lọc để phát hiện sớm bệnh nghề nghiệp; lưu giữ hồ sơ y tế, giấy tờ liên quan tới chẩn đoán và điều trị.
• Khi nghi ngờ mắc bệnh nghề nghiệp hoặc được chẩn đoán, yêu cầu NSDLĐ lập hồ sơ, làm thủ tục giám định y khoa để xác định mức suy giảm khả năng lao động và quyền lợi tương ứng.
• Tìm hiểu kỹ các quy định hiện hành để biết mình cần nộp các giấy tờ gì, ai là đơn vị chịu trách nhiệm chi trả, và các cơ quan có thẩm quyền giải quyết khi có tranh chấp.

Ngoài ra, người lao động gặp vấn đề về mắt do điều kiện làm việc có thể tìm hiểu thêm tài liệu hướng dẫn chăm sóc và phòng ngừa các triệu chứng vùng mắt; ví dụ những thông tin chuyên sâu về Giảm quầng thâm mắt có thể hữu ích cho việc chăm sóc da và vùng mắt sau khi điều trị.

Nếu rủi ro nghề nghiệp liên quan đến các bệnh về mắt ở người lớn tuổi hoặc làm việc trong môi trường nhiều bụi, người lao động có thể tham khảo thêm nội dung về Khô mắt ở người cao tuổi để nắm được triệu chứng và cách chăm sóc nhằm giảm tác động tới sinh hoạt hàng ngày.

Phối hợp giữa các bên và giải quyết tranh chấp

Tranh chấp về quyền lợi do bệnh nghề nghiệp thường phát sinh khi có khác biệt trong chẩn đoán, mức suy giảm hay trách nhiệm chi trả giữa người lao động và NSDLĐ. Trong trường hợp cần thiết, người lao động có thể yêu cầu giám định y khoa độc lập hoặc nhờ cơ quan bảo hiểm xã hội can thiệp để xác định quyền lợi được hưởng theo các quy định hiện hành.

Trong phần “tin liên quan” và thông tin cộng đồng, đôi khi các bản tin địa phương cũng nêu những hoạt động xã hội có ảnh hưởng tới cộng đồng lao động; ví dụ, một số tin tức về trường học và nền tảng kết nối địa phương có thể cho thấy bối cảnh an sinh xã hội. Người quan tâm có thể đọc thêm tin tức như Khai giảng ở Quảng Ninh để nắm bắt hoạt động giáo dục và cộng đồng tại địa phương.

Kết luận: điều cần nhớ

Quyền lợi của người lao động mắc bệnh nghề nghiệp gồm nhiều thành tố: chi phí y tế, tiền lương trong thời gian điều trị, bồi thường một lần, trợ cấp hàng tháng, trợ cấp phục vụ, hỗ trợ phương tiện trợ giúp và chế độ phục hồi chức năng. Có hai nguồn chính đảm bảo quyền lợi: trách nhiệm của NSDLĐ và chế độ từ Quỹ bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp (dành cho người tham gia BHXH bắt buộc). Để được hưởng đầy đủ, người lao động cần tham gia BHXH, tuân thủ lịch khám sức khỏe định kỳ, lưu giữ hồ sơ điều trị và thực hiện thủ tục giám định y khoa khi cần.

Nếu còn thắc mắc về cách lập hồ sơ, căn cứ tính trợ cấp hoặc quyền lợi cụ thể theo tỷ lệ suy giảm, người lao động nên liên hệ cơ quan bảo hiểm xã hội hoặc cơ sở khám chữa bệnh chuyên trách để được hướng dẫn chi tiết theo quy định hiện hành.

Các câu hỏi thường gặp

• Người lao động cần làm gì đầu tiên khi nghi ngờ mắc bệnh nghề nghiệp? Liên hệ cơ sở y tế có thẩm quyền để khám, được chẩn đoán và yêu cầu NSDLĐ lập hồ sơ giám định y khoa.
• Ai trả chi phí khám giám định nếu mức suy giảm thấp? NSDLĐ chịu phí khám giám định khi họ chủ động giới thiệu người lao động đi giám định và sau đó kết luận mức suy giảm dưới một ngưỡng nhất định.
• Người lao động không đóng BHXH có được trợ cấp từ Quỹ không? Những trợ cấp từ Quỹ bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp áp dụng khi người lao động tham gia BHXH bắt buộc theo quy định.