Đổi mới Bộ tiêu chí y tế xã: Từ lý thuyết đến thực tiễn

Vào ngày 27 tháng 8 tại Quy Nhơn, tỉnh Gia Lai, Bộ Y tế đã tổ chức một hội nghị quan trọng nhằm xem xét và phát triển Bộ tiêu chí quốc gia về y tế xã cho giai đoạn đến năm 2035. Sự kiện này do Vụ Kế hoạch – Tài chính phối hợp với Viện Chiến lược và Chính sách y tế thực hiện, nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn của hệ thống y tế địa phương.

Bộ tiêu chí hiện tại đã được ban hành qua nhiều giai đoạn khác nhau, trong đó bản cập nhật gần đây nhất là theo Quyết định 1300/QĐ-BYT vào tháng 3 năm 2023. Tuy nhiên, sự thay đổi trong mô hình chính quyền địa phương và việc sắp xếp lại các đơn vị hành chính đã tạo ra những thay đổi đáng kể về quy mô và chức năng của các trạm y tế xã. Điều này đòi hỏi chúng ta cần điều chỉnh các tiêu chí cho phù hợp tồn tại trong thực tiễn.

Tỷ lệ xã đạt tiêu chí nhưng vẫn cần nâng cao chất lượng

Trong phát biểu khai mạc, PGS.TS. Phan Lê Thu Hằng, Phó Vụ trưởng Vụ Kế hoạch – Tài chính, nhấn mạnh vai trò thiết yếu của trạm y tế xã trong việc cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe ban đầu và phòng chống bệnh tật. Ông lưu ý rằng trạm y tế chính là nơi gần gũi với người dân và giữ vai trò nền tảng của hệ thống chăm sóc sức khỏe.
Theo số liệu từ Viện Chiến lược và Chính sách y tế, đến cuối tháng 6 năm 2025, có khoảng 73% xã đạt Bộ tiêu chí quốc gia về y tế. Tuy nhiên, một số khu vực như Đông Nam Bộ có tỷ lệ đạt chỉ khoảng 35%. Tỉ lệ xã đạt điểm tối đa trong các tiêu chí đầu ra như khám chữa bệnh và y tế dự phòng vẫn còn rất thấp, chỉ khoảng 6%, cho thấy các trạm y tế cần cải thiện năng lực cung cấp dịch vụ.

Đánh giá này cho thấy rằng mặc dù nhiều xã đã đạt tiêu chí, năng lực phục vụ của các trạm y tế vẫn cần được cải thiện hơn nữa. Việc này sẽ là nền tảng cho những điều chỉnh cần thiết cho Bộ tiêu chí trong thời gian tới.

Thực tế cho thấy quy mô và mô hình tổ chức của trạm y tế đã có nhiều thay đổi. Một nghiên cứu chỉ ra rằng gần 98,4% trong số gần 3.000 xã phường đã thành lập trạm y tế thuộc UBND xã. Tuy nhiên, điều kiện đầu vào như tài chính, hạ tầng và thiết bị y tế tại nhiều nơi vẫn chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu.

Cập nhật các yêu cầu về chức năng và nhân lực

Với những thay đổi trong cơ cấu dân số và quy mô xã, Bộ tiêu chí mới cần phải phù hợp với thực tế và đáp ứng các yêu cầu hiện nay. Tiêu chí phân vùng hiện tại đang bộc lộ nhiều bất cập khi nhiều trung tâm y tế huyện không còn tồn tại theo mô hình cũ. Ngoài ra, các xã hiện tại có quy mô lớn hơn, với nhiều địa điểm rộng và dân số trên 100.000 người.

Để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao, dự thảo đã đưa vào các yếu tố như mức độ tiếp cận với cơ sở y tế tuyến trên, quy mô dân số và số lượng điểm trạm. Các yêu cầu mới cũng phải phản ánh đủ các chức năng của trạm y tế theo quy định hiện hành, từ chăm sóc sức khỏe tâm thần đến y tế học đường.

Một yếu tố quan trọng mà các địa phương cần chú trọng chính là nhân lực. Dự thảo đã đặt mục tiêu đến năm 2027 mỗi trạm y tế cần có từ 4-5 bác sĩ, nhưng thực tế vẫn còn nhiều khác biệt giữa các vùng và điều này cần được đặt lên bàn thảo luận để tìm ra các giải pháp khả thi.

Theo dự thảo, các nội dung liên quan đến quản lý bệnh không lây nhiễm, khám sức khỏe định kỳ và hồ sơ sức khỏe điện tử cũng sẽ được cập nhật. Một số tiêu chí không còn phù hợp sẽ được xem xét điều chỉnh hoặc loại bỏ.

Bộ tiêu chí mới vẫn sẽ dựa trên khung tiêu chí hiện hành, nhưng sẽ được bổ sung với 10 tiêu chí chính và 50 tiêu chí thành phần, bao gồm những yêu cầu về nhân lực, cơ sở hạ tầng và trang thiết bị cần thiết cho việc chăm sóc sức khỏe.

Thu thập ý kiến để hoàn thiện và ban hành

Tại hội nghị, các chuyên gia đã tập trung bàn về tính thực tiễn của từng tiêu chí. Có nhiều vấn đề quan trọng được đề xuất như cách xác định khoảng cách đến các cơ sở y tế, tính hợp lệ của các cơ sở khám chữa bệnh tư nhân, cũng như chất lượng dịch vụ tại các điểm trạm.
Đặc biệt, có những điểm trạm thực hiện đầy đủ chức năng như trạm chính, trong khi ở nơi khác chỉ dừng lại ở mức hỗ trợ và điều động nhân lực khi cần thiết. Việc xây dựng một quy định chung cần được cân nhắc kỹ để không làm giảm chất lượng dịch vụ và phù hợp với từng điều kiện địa phương.

Kết thúc hội nghị, PGS.TS. Phan Lê Thu Hằng cho biết Ban soạn thảo đã ghi nhận một số lượng lớn ý kiến đóng góp và sẽ tiếp tục phát triển dự thảo để trình ban hành vào tháng 9. Theo đó, Bộ tiêu chí mới không chỉ đáp ứng nhu cầu hiện tại mà còn hướng tới việc thực hiện các mục tiêu lớn của ngành y tế trong tương lai, như đến năm 2030 có 90% xã đạt Bộ tiêu chí quốc gia về y tế xã.

Để tìm hiểu thêm về những nỗ lực đáng ghi nhận của các cơ sở y tế, bạn có thể tham khảo thông tin chi tiết trong bài viết về Đại học Y Dược TPHCM và quá trình đổi mới giáo dục y khoa và những lo ngại về quảng cáo thuốc lá điện tử và sức khỏe thanh thiếu niên cũng như câu chuyện của một bệnh nhân 27 tuổi với ung thư thận.