Chế Độ Dinh Dưỡng Tối Ưu Cho Người Bị Bệnh Phổi Tắc Nghẽn Mạn Tính

Sự quan trọng của chế độ dinh dưỡng cho người mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính

Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) không chỉ ảnh hưởng đến khả năng hô hấp mà còn gây ra nhiều vấn đề về dinh dưỡng cho người bệnh.

Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, còn gọi là COPD, là tình trạng làm tắc nghẽn luồng không khí trong phổi, gây khó khăn cho việc thở. Bệnh này thường tiến triển chậm rãi và thường xảy ra do tiếp xúc với các chất độc hại, nhất là khói thuốc lá. Theo báo cáo gần đây, có khoảng 3 triệu ca tử vong do COPD vào năm 2021, một con số đáng báo động cho toàn cầu. Tại Việt Nam, tỷ lệ mắc COPD rơi vào khoảng 4,2%, khiến cho khoảng 8 triệu người chịu ảnh hưởng từ cả COPD và hen phế quản.

Không chỉ có triệu chứng thở khò khè, người bệnh còn gặp phải chứng suy dinh dưỡng đáng lo ngại. Gần 60% người bệnh điều trị nội trú và khoảng 45% người điều trị ngoại trú mắc phải tình trạng này.

1. Lý do người mắc COPD dễ bị suy dinh dưỡng

Ở những người bị COPD, tình trạng suy dinh dưỡng có thể phát sinh do hai yếu tố chính: sự giảm lượng thức ăn hấp thụ và sự gia tăng nhu cầu năng lượng. Khi bệnh tiến triển, cảm giác thèm ăn của bệnh nhân thường giảm mạnh, đặc biệt khi trải qua các đợt cấp nặng.

Ho và khó thở là những triệu chứng điển hình gây khó khăn cho việc ăn uống. Khi cơ hoành bị hạ thấp và dẹt hơn do phổi bị tăng căng phồng, bệnh nhân thường cảm thấy no nhanh hơn, gây cảm giác khó chịu và dẫn đến việc ăn ít hơn.

Bên cạnh đó, tăng cường công hô hấp cũng đồng nghĩa với việc cơ thể tiêu hao nhiều năng lượng hơn. Người bệnh thường gặp phải tình trạng chuyển hóa nhanh hơn khi nghỉ ngơi, và các đợt nhiễm trùng hô hấp có thể làm tăng nguy cơ viêm, từ đó thúc đẩy quá trình dị hóa cơ. Đối với những bệnh nhân sử dụng corticosteroid trong thời gian dài, thuốc này còn có thể ảnh hưởng đến quá trình chuyển hóa protein và khối cơ.

Tình trạng suy dinh dưỡng và mất cơ làm giảm khả năng co bóp của các cơ hô hấp, ảnh hưởng đến khả năng khạc đờm và tăng nguy cơ nhiễm trùng, từ đó kéo dài thời gian nằm viện của bệnh nhân.

2. Hướng dẫn chế độ ăn uống hợp lý

Để duy trì cân nặng tốt cho người mắc COPD, cần đảm bảo cung cấp khoảng 30 kcal/kg cân nặng mỗi ngày, thậm chí lên đến 45 kcal/kg cho những bệnh nhân suy dinh dưỡng và cần tăng cân. Lượng protein được khuyến nghị từ 1-1,2 g/kg mỗi ngày cho người lớn, và 1,2-1,5 g/kg cho người cao tuổi mắc bệnh mạn tính.

Dưới đây là một số nguyên tắc ăn uống cho người mắc COPD:

• Chia nhỏ bữa ăn thành nhiều lần trong ngày, tránh ba bữa lớn để giảm cảm giác đầy bụng và khó thở.
• Giữ tư thế thẳng lưng khi ăn để đảm bảo thông khí tốt.
• Uống đủ nước hàng ngày để giúp đờm dễ dàng được khạc ra, khoảng 35ml/kg cân nặng cho người trẻ tuổi và 30ml/kg cho người cao tuổi.
• Tăng cường thực phẩm giàu omega-3 và chất chống oxy hóa như vitamin A, C, E.
• Tuyệt đối không hút thuốc và tránh khói thuốc lá, bụi.

Khi BMI dưới 20 kg/m², bệnh nhân nên được bổ sung dinh dưỡng đường miệng với sản phẩm năng lượng cao, có lợi cho lâm sàng từ 300-900 kcal mỗi ngày trong 2-3 tháng.

Ví dụ thực đơn cho một ngày

Giả sử cần khoảng 1800 kcal cho bệnh nhân nặng 55 kg, thực đơn có thể chia làm 6 bữa nhỏ:

Cần lưu ý rằng cần hấp thụ nước liên tục trong ngày, khoảng 1,6-1,9 lít cho người nặng 55 kg, và nên uống giữa các bữa ăn để tránh cảm giác đầy bụng.

Cần lưu tâm rằng, ngoài chế độ dinh dưỡng, việc tối ưu hóa chức năng phổi cũng cần thiết để giảm thiểu khó khăn trong thở. Khi chất lượng hô hấp được cải thiện, khả năng ăn uống cũng sẽ tốt hơn. Vì vậy, tập luyện thường xuyên cũng nên được duy trì để kích thích cảm giác thèm ăn.

Các nhu cầu dinh dưỡng nên được cá thể hóa theo tình trạng bệnh lý và thuốc đang sử dụng. Người nhà bệnh nhân không nên tự ý mua thực phẩm bổ sung mà cần tham khảo ý kiến bác sĩ và chuyên gia dinh dưỡng để có chế độ phù hợp.

Khám phá 6 thực phẩm tự nhiên giúp tăng cường chức năng gan

Tìm hiểu các nguyên nhân gây bệnh từ thực phẩm

Các vitamin và khoáng chất cần thiết cho người trên 60 tuổi