Ngăn Ngừa Đột Quỵ Cho Người Nhiễm HIV Tăng Huyết Áp: Những Điều Cần Biết

Trong suốt hơn 30 năm qua, nghiên cứu y học đã đạt được nhiều thành tựu to lớn trong việc biến HIV thành một căn bệnh mãn tính có thể kiểm soát. Với sự phát triển của liệu pháp kháng virus (ARV), những người sống chung với HIV có thể có một cuộc sống khỏe mạnh và viên mãn. Tuy nhiên, với tuổi đời gia tăng, các bệnh lý không lây nhiễm, đặc biệt là bệnh tim mạch, đang trở thành mối quan tâm lớn nhất. Tăng huyết áp phối hợp với HIV được coi là một “cặp đôi thầm lặng”, âm thầm hủy hoại hệ thống mạch máu và gia tăng nguy cơ đột quỵ.

1. Liên hệ giữa HIV và tăng huyết áp

Để hiểu rõ tại sao người mắc HIV lại dễ bị các bệnh lý tim mạch, cần xem xét cơ chế hoạt động của virus trong cơ thể. Dù người bệnh tuân thủ điều trị và đạt được tải lượng virus dưới mức phát hiện (U=U), hệ miễn dịch của họ vẫn không trở lại trạng thái bình thường. Hành Động Cấp Bách Của CSGT Đưa Phụ Nữ Ngất Xỉu Đến Bệnh… Phân Tích Sự Việc: Người Phụ Nữ Quỳ Lạy Sau Va Chạm Xe Quốc Hội Thông Qua Nhiều Luật Mới Quan Trọng Trong Phiên…

Trên thực tế, cơ thể của những người nhiễm HIV luôn duy trì tình trạng được gọi là “viêm hệ thống mãn tính”. Tình trạng này kích hoạt miễn dịch liên tục và sản sinh ra các cytokine vào máu. Theo thời gian, tình trạng viêm mãn tính có thể làm tổn thương lớp nội mạc, tức là lớp màng bảo vệ bên trong mạch máu. Khi lớp bảo vệ này bị suy yếu, mạch máu trở nên cứng hơn và mất đi tính đàn hồi tự nhiên, từ đó dẫn đến tăng huyết áp.

Bên cạnh đó, quá trình lão hóa sinh học ở người nhiễm HIV thường diễn ra nhanh hơn so với những người không nhiễm HIV. Điều này khiến cho các mạch máu của họ thường mang đặc điểm giống như người lớn hơn họ từ 5 đến 10 tuổi, dẫn đến việc tăng huyết áp xuất hiện sớm hơn.

2. Tác động của tăng huyết áp đến nguy cơ đột quỵ

Đột quỵ xảy ra khi nguồn cung cấp máu đến não bị gián đoạn, dẫn đến việc các tế bào não chết đi nhanh chóng do thiếu oxy. Có hai loại đột quỵ chính: đột quỵ nhồi máu não (do tắc nghẽn mạch máu) và đột quỵ xuất huyết não (do vỡ mạch máu), trong đó đột quỵ nhồi máu não là phổ biến nhất ở những người sống chung với HIV.

Đáng lo ngại, mảng xơ vữa ở những người nhiễm HIV thường có tính chất không ổn định. Tình trạng viêm có thể làm cho mảng xơ vữa này dễ dàng nứt vỡ, dẫn đến sự hình thành các cục máu đông gây tắc nghẽn đột ngột động mạch não. Theo một nghiên cứu trên tạp chí The Lancet HIV, ngay cả khi kiểm soát tốt tải lượng virus, những người sống chung với HIV vẫn có nguy cơ đột quỵ cao hơn so với dân số chung, và điều này tăng mạnh khi họ bị tăng huyết áp.

3. Thuốc ARV: Lợi ích và cách theo dõi

Trong quản lý tim mạch cho người HIV, không thể bỏ qua tác dụng phụ của một số phác đồ điều trị ARV. Mặc dù thuốc ARV rất quan trọng và không nên tự ý ngừng sử dụng, một số loại thuốc có thể ảnh hưởng đến quá trình chuyển hóa của cơ thể.

Các thế hệ thuốc cũ hoặc những thuốc thuộc nhóm ức chế protease (PI) có thể gây ra rối loạn lipid máu. Mới đây, Hiệp hội Lâm sàng AIDS Châu Âu (EACS) cũng đã chỉ ra rằng một số thuốc thuộc nhóm ức chế men tích hợp (INSTI) có thể dẫn đến tăng cân không mong muốn cho vài bệnh nhân. Tình trạng tăng lipid máu và béo phì là những yếu tố nguy cơ trực tiếp gây tăng huyết áp và đột quỵ.

Vì lý do này, bên cạnh việc sử dụng thuốc điều trị HIV, cần theo dõi chặt chẽ các chỉ số chuyển hóa của bệnh nhân để điều chỉnh phác đồ điều trị khi cần thiết, nhằm đảm bảo nguyên tắc: “Sống lâu nhưng phải sống khỏe”.

4. Tầm soát huyết áp để phòng ngừa đột quỵ

Để ngăn ngừa đột quỵ, việc phát hiện sớm và kiểm soát huyết áp là ưu tiên hàng đầu. Theo các hướng dẫn mới nhất từ Hội Tim mạch Hoa Kỳ (AHA), người sống chung với HIV cần tuân theo quy trình tầm soát chuyên biệt:

Đo huyết áp định kỳ: Tất cả những người sống chung với HIV nên kiểm tra huyết áp mỗi lần tái khám lấy thuốc ARV hoặc ít nhất 6 tháng một lần, với mục tiêu huyết áp dưới 130/80 mmHg.

Đánh giá rủi ro tim mạch toàn diện: Hội Lâm sàng AIDS Châu Âu (EACS) khuyến cáo sử dụng các thang điểm đánh giá nguy cơ tim mạch trong 10 năm, điều này nên được thực hiện hàng năm cho nam giới từ 40 tuổi và phụ nữ từ 50 tuổi.

Xét nghiệm lipid máu và đường huyết: Việc theo dõi lipid máu (cholesterol, LDL, HDL, triglyceride) và đường huyết lúc đói là bắt buộc ít nhất mỗi năm một lần hoặc ngay khi chuyển sang phác đồ ARV mới.

Cá thể hóa điều trị huyết áp: Nếu người bệnh được chẩn đoán tăng huyết áp, bác sĩ tim mạch và bác sĩ truyền nhiễm sẽ cùng nhau hoạch định loại thuốc hạ áp mà không gây tương tác xấu với phác đồ ARV đang sử dụng.

5. Lối sống là chìa khóa bảo vệ sức khỏe

Mặc dù thuốc là điều kiện cần thiết, nhưng một lối sống tích cực mới là chìa khóa chính để bảo vệ sức khỏe lâu dài. Để ngăn ngừa nguy cơ đột quỵ khi đồng mắc HIV và tăng huyết áp, người bệnh cần duy trì những thói quen sinh hoạt lành mạnh sau:

Tuân thủ phác đồ ARV: Việc uống thuốc đúng thời gian và đủ liều rất quan trọng, giúp duy trì tải lượng virus dưới ngưỡng phát hiện và giảm thiểu mức độ viêm mãn tính gây tác hại cho mạch máu.

Chế độ ăn DASH: Đây là chế độ ăn uống được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến nghị nhằm giảm huyết áp, với việc tăng cường rau xanh, trái cây tươi, ngũ cốc nguyên hạt, ưu tiên thịt trắng và hạn chế tiêu thụ muối (dưới 5g/ngày).

Vận động thể chất đều đặn: Người lớn nên tập ít nhất 150 phút tập thể dục vừa phải mỗi tuần, chẳng hạn như đi bộ nhanh, đạp xe hoặc bơi lội, để duy trì sức khỏe tim mạch và kiểm soát cân nặng.

Ngừng hút thuốc lá: Hút thuốc lá là một yếu tố nguy hiểm hàng đầu đối với sức khỏe mạch máu. Người có HIV có nguy cơ cao bị nhồi máu tim và đột quỵ. Việc từ bỏ thuốc lá có thể đem lại lợi ích bảo vệ rõ rệt chỉ sau một năm.

Hơn nữa, việc kiểm soát huyết áp qua việc tuân thủ sử dụng thuốc hạ huyết áp theo chỉ định của bác sĩ, cùng với tâm lý lạc quan, sẽ giảm căng thẳng, từ đó hạn chế tăng huyết áp và giảm nguy cơ đột quỵ.

Người sống chung với HIV đối mặt với những bệnh mạn tính nào?

SKĐS – Nhờ thuốc kháng virus (ARV), HIV hiện được xem là một bệnh mạn tính có thể kiểm soát. Tuy nhiên, khi tuổi thọ tăng lên, người sống chung với HIV lại phải đối mặt với nhiều bệnh không lây nhiễm như tim mạch, đái tháo đường, ung thư và suy giảm nhận thức…